Nhân, ribosome và hệ thống nội màng

Trình bày đường đi của một phân tử enzyme tiêu hoá được tiết ra khỏi một tế bào tuyến tuỵ, từ lúc bắt đầu tổng hợp tới khi ra khỏi tế bào.

Vì enzyme này sẽ được tiết ra ngoài tế bào, nó phải được tổng hợp bởi ribosome bám trên lưới nội chất hạt, không phải ribosome tự do — đúng nguyên tắc vị trí ribosome quyết định số phận protein.

Sau khi tổng hợp, chuỗi protein đi vào bên trong khoang lưới nội chất hạt để gấp cuộn, rồi tách ra thành một túi vận chuyển mang nó tới bộ máy Golgi.

Tại Golgi, protein được hoàn thiện thêm rồi đóng gói vào một túi tiết chuyên biệt.

Túi tiết di chuyển tới rìa tế bào, màng túi hợp nhất với màng sinh chất, giải phóng enzyme ra khỏi tế bào.

Vậy đường đi đầy đủ là ribosome trên lưới nội chất hạt → lưới nội chất hạt → túi vận chuyển → bộ máy Golgi → túi tiết → màng sinh chất, đúng như sơ đồ đã trình bày ở trên.

Quan sát dưới kính hiển vi điện tử, tế bào X có lưới nội chất hạt phát triển rất mạnh và bộ máy Golgi lớn, trong khi lưới nội chất trơn khá thưa thớt. Tế bào Y có lưới nội chất trơn phát triển mạnh nhưng lưới nội chất hạt thưa thớt. Dự đoán chức năng chính của mỗi loại tế bào.

Lưới nội chất hạt và Golgi phát triển mạnh là dấu hiệu của một tế bào tổng hợp và tiết nhiều protein ra ngoài, ví dụ một tế bào tuyến tiết enzyme hoặc hormone protein.

Lưới nội chất trơn phát triển mạnh gắn liền với chức năng tổng hợp lipid hoặc khử độc, ví dụ tế bào gan, nơi khử độc nhiều chất hoá học đi qua máu.

Nếu đảo ngược suy luận, giả sử tế bào X đã được xác định là một tế bào tuyến tiết nhiều protein, em cũng dự đoán được lưới nội chất hạt và Golgi của nó phải phát triển mạnh — khớp với dữ kiện ban đầu, nên suy luận hai chiều này nhất quán với nhau.

Vậy tế bào X nhiều khả năng là một tế bào tuyến tiết protein, còn tế bào Y nhiều khả năng đảm nhận chức năng tổng hợp lipid hoặc khử độc — cấu trúc bào quan bên trong phản ánh đúng chức năng chuyên biệt của từng loại tế bào.