Ôn tập: một trang trại vận dụng cả ba mạch cùng lúc

Xác định mỗi hiện tượng sau thuộc mạch cảm ứng, sinh trưởng-phát triển hay sinh sản, và nêu cơ chế chính: (a) đậu ván bám trụ đỡ; (b) thanh long ra hoa trái vụ nhờ xông đèn; (c) đàn bò tránh khu vực có hàng rào điện; (d) đàn bò cái đồng loạt rụng trứng.

Đậu ván bám trụ đỡ ngay khi tua cuốn chạm phải giá thể — đây là hướng tiếp xúc, một kiểu hướng động, thuộc mạch cảm ứng ở thực vật.

Thanh long ra hoa khi đêm bị ngắt ngắn hơn ngưỡng tới hạn nhờ xông đèn — đây là phản ứng quang chu kì, quyết định thời điểm chuyển từ sinh trưởng sinh dưỡng sang ra hoa, thuộc mạch sinh trưởng và phát triển.

Đàn bò học được cách tránh hàng rào điện sau vài lần bị giật — đây là tập tính học được qua điều kiện hoá, dẫn truyền qua đúng năm thành phần của cung phản xạ vừa ôn, thuộc mạch cảm ứng ở động vật.

Đàn bò cái được tiêm hormone gây rụng trứng đồng loạt, dựa trên trục vùng dưới đồi (GnRH) – tuyến yên (FSH, LH) – tuyến sinh dục — đây là điều khiển sinh sản, thuộc mạch sinh sản.

Vậy chỉ trong một trang trại nhỏ, cả ba mạch — cảm ứng ở (a) và (c), sinh trưởng-phát triển ở (b), sinh sản ở (d) — cùng vận hành song song ở cả thực vật lẫn động vật, đúng như bốn quá trình sống đã học không tách rời nhau trong thực tế.

Một vườn ươm nhân giống hoa hồng bằng giâm cành, dùng auxin dạng NAA để kích thích ra rễ. Ruộng ngô bên cạnh bị sâu keo mùa thu gây hại; nông dân đặt bẫy pheromone giới tính để bắt con trưởng thành trước khi chúng đẻ trứng. Hãy phân tích hai biện pháp này theo đúng mạch kiến thức đã học.

Auxin dạng NAA kích thích tế bào ở gốc cành kéo dài và phân chia, thúc rễ mới hình thành nhanh hơn — vận dụng đúng vai trò của auxin trong sinh trưởng, thuộc mạch sinh trưởng và phát triển ở thực vật (1).

Pheromone giới tính là tín hiệu hoá học đặc hiệu giữa các cá thể cùng loài; bẫy pheromone khai thác tập tính tìm bạn tình bẩm sinh của sâu trưởng thành để dẫn dụ và bắt chúng — thuộc mạch cảm ứng ở động vật (2).

Bắt được con trưởng thành trước khi đẻ trứng cắt đứt vòng biến thái hoàn toàn trứng → sâu non → nhộng → bướm/ngài ngay từ bước đầu, ngăn thế hệ sâu non tiếp theo phá hại ruộng ngô — vận dụng kiến thức về biến thái hoàn toàn, thuộc mạch sinh trưởng và phát triển ở động vật (3).

Vậy hai biện pháp tưởng như chỉ thuộc lĩnh vực nông nghiệp thực chất là ứng dụng trực tiếp của ba mảng kiến thức đã học: sinh trưởng thực vật ở (1), cảm ứng động vật ở (2), và sinh trưởng-phát triển động vật ở (3) — vận dụng đúng cơ chế sinh học để giải quyết một vấn đề canh tác thật.