Ôn tập — Hô hấp tế bào
Mục tiêu bài học
Sau bài này, em tổng hợp lại toàn bộ nội dung về hô hấp tế bào: mối quan hệ nguyên liệu — sản phẩm, phân biệt với hô hấp (thở), so sánh với quang hợp, thí nghiệm chứng minh, và ứng dụng bảo quản nông sản, đủ để giải một bài tập tổng hợp phối hợp nhiều ý cùng lúc.
Kiến thức nền cần nhớ
Năm bài trước đã dạy em từng mảnh riêng lẻ của hô hấp tế bào (same-grade bridge). Bài ôn tập này không thêm kiến thức mới — chỉ ghép các mảnh đó lại và luyện giải những bài tập đòi hỏi dùng nhiều ý cùng lúc, đúng dạng đề kiểm tra tổng hợp cuối chương.
Nếu chỉ được chọn một câu để tóm tắt toàn bộ hô hấp tế bào cho một người bạn chưa học bài nào, em sẽ chọn câu nào? Thử viết ra trước khi đọc tiếp, rồi so sánh với phần tổng hợp dưới đây.
Kiến thức trọng tâm
Trong đời sống, hiểu đúng hô hấp tế bào giải thích vì sao nông sản hao hụt theo thời gian, và vì sao làm chậm nó — bằng cách hạ nhiệt độ, giảm khí ô-xi, giảm độ ẩm, hay tăng khí các-bô-níc xung quanh — giúp bảo quản thóc, gạo, rau, quả lâu hơn mà không cần dừng hẳn sự sống của chúng.
- 1
Một túi rau cải để trong ngăn mát tủ lạnh giữ tươi được năm ngày, trong khi để ở nhiệt độ phòng chỉ giữ tươi được một ngày. Giải thích, và cho biết đây có liên quan gì tới hô hấp (thở) của rau hay không.
- 2
Nhiệt độ thấp trong ngăn mát làm chậm hô hấp tế bào của các tế bào lá rau, do các phản ứng enzyme hoạt động chậm lại khi lạnh.
- 3
Rau cải không có phổi hay cơ quan hô hấp, nên hiện tượng này hoàn toàn không liên quan tới hô hấp (thở) — chỉ liên quan tới hô hấp tế bào của từng tế bào lá.
- 4
Đây chính là ứng dụng của việc làm chậm hô hấp tế bào bằng nhiệt độ đã học ở bài ứng dụng bảo quản, giúp rau giữ được chất hữu cơ và độ tươi lâu hơn.
- 5
Vậy rau giữ tươi lâu hơn trong tủ lạnh vì nhiệt độ thấp làm chậm hô hấp tế bào của lá rau, không liên quan gì tới hô hấp (thở) vì rau không có cơ quan hô hấp.
- 1Một nhà kính trồng rau, ban đêm người ta tắt hết đèn chiếu sáng bổ sung. Buổi sáng hôm sau, nồng độ khí các-bô-níc trong nhà kính đo được cao hơn hẳn buổi tối hôm trước, dù nhà kính đóng kín cả đêm. Giải thích hiện tượng, đồng thời cho biết nếu muốn giảm hao hụt chất hữu cơ của cây vào ban đêm, có thể áp dụng biện pháp nào đã học ở bài bảo quản nông sản.
- 2
Ban đêm không có ánh sáng nên quang hợp không diễn ra, nhưng hô hấp tế bào vẫn tiếp diễn liên tục ở mọi tế bào sống của cây trong nhà kính.
- 3
Suốt đêm, hô hấp tế bào liên tục thải khí các-bô-níc mà không có quang hợp hấp thụ lại, trong khi nhà kính đóng kín khiến khí các-bô-níc không thoát ra ngoài được, nên nồng độ tích tụ cao dần tới sáng. (1)
- 4
Từ (1), muốn giảm hao hụt chất hữu cơ do hô hấp tế bào ban đêm, có thể áp dụng yếu tố nhiệt độ đã học ở bài bảo quản — hạ nhiệt độ nhà kính vào ban đêm để làm chậm tốc độ hô hấp tế bào của cây, tương tự cách làm chậm hô hấp tế bào cho nông sản sau thu hoạch.
- 5
Vậy khí các-bô-níc tăng cao vào sáng hôm sau là do hô hấp tế bào của cây tiếp diễn suốt đêm mà không có quang hợp hấp thụ lại; hạ nhiệt độ nhà kính ban đêm là biện pháp hợp lý để giảm hao hụt chất hữu cơ, đúng nguyên tắc làm chậm hô hấp tế bào đã học.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Hô hấp tế bào: chất hữu cơ và khí ô-xi tạo ra khí các-bô-níc, nước và năng lượng, diễn ra liên tục ở mọi tế bào sống. Khác hô hấp (thở); bổ sung, không triệt tiêu, quang hợp. Ba dấu hiệu thí nghiệm: toả nhiệt, tiêu thụ ô-xi, thải khí các-bô-níc. Ứng dụng: làm chậm hô hấp tế bào để bảo quản nông sản.
Với năm mảnh kiến thức này, em đã đủ khả năng giải thích, so sánh và vận dụng hô hấp tế bào trong mọi tình huống thường gặp ở lớp 7.