Ôn tập tổng hợp
Mục tiêu bài học
Sau bài này, em hệ thống lại toàn bộ khoá học: mối quan hệ quang hợp, cấu tạo lá phù hợp chức năng, hai thí nghiệm chứng minh, các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ, và cách vận dụng vào trồng trọt — đồng thời vận dụng phối hợp nhiều nội dung trong cùng một tình huống.
Kiến thức nền cần nhớ
Bài này không thêm nội dung mới — nó ghép lại năm bài trước thành một bức tranh liền mạch (same-grade bridge): từ nguyên liệu đi vào lá, tới bộ phận thực hiện, tới bằng chứng thí nghiệm, tới các yếu tố ảnh hưởng, và cuối cùng là cách con người vận dụng kiến thức đó vào thực tế trồng trọt.
Nếu chỉ được nói năm câu để tóm tắt toàn bộ quang hợp cho một người chưa học gì, em sẽ chọn nói gì trước, gì sau? Đây chính là bài tập ôn tập của chúng ta hôm nay.
Kiến thức trọng tâm
- 1
Một học sinh muốn kiểm tra hiểu biết đầy đủ về quang hợp. Hãy trình bày: nguyên liệu, điều kiện, sản phẩm, bộ phận lá đảm nhiệm, và một thí nghiệm chứng minh.
- 2
Nguyên liệu là nước và khí carbon dioxide; điều kiện cần có là ánh sáng và diệp lục.
- 3
Sản phẩm tạo thành là chất hữu cơ, dự trữ dạng tinh bột, và khí oxygen.
- 4
Phiến lá dẹt, rộng hứng ánh sáng; lục lạp chứa diệp lục thực hiện phản ứng; khí khổng, chủ yếu ở mặt dưới, trao đổi khí carbon dioxide và oxygen; gân lá vận chuyển nước tới và chất hữu cơ đi.
- 5
Phép thử tinh bột bằng iodine trên lá bị che một phần chứng minh ánh sáng cần cho quang hợp; thí nghiệm thu khí từ rong đuôi chó chứng minh oxygen là sản phẩm của quang hợp.
- 6
Vậy một trình bày đầy đủ về quang hợp cần nêu đủ bốn phần: nguyên liệu – điều kiện, sản phẩm, bộ phận lá đảm nhiệm, và bằng chứng thí nghiệm — thiếu phần nào cũng chưa phải câu trả lời trọn vẹn.
- 1
Một cây cảnh trồng trong nhà, đặt xa cửa sổ, được tưới nước đều đặn nhưng lá vàng nhạt và cây phát triển chậm suốt nhiều tuần. Xác định nguyên nhân nhiều khả năng nhất liên quan tới quang hợp và đề xuất cách khắc phục.
- 2
Đề bài cho biết cây được tưới nước đều đặn, nên thiếu nước không phải nguyên nhân chính của tình trạng này.
- 3
Vị trí đặt xa cửa sổ nghĩa là cây nhận rất ít ánh sáng — theo đồ thị cường độ quang hợp theo ánh sáng, ở vùng ánh sáng quá yếu, cường độ quang hợp cũng rất thấp.
- 4
Thiếu ánh sáng kéo dài khiến lá tạo ít diệp lục hơn bình thường, giải thích màu lá vàng nhạt thay vì xanh đậm như lá khoẻ mạnh.
- 5
Triệu chứng (lá nhạt màu, cây chậm lớn) và nguyên nhân (thiếu ánh sáng làm giảm quang hợp, giảm chất hữu cơ nuôi cây) khớp với nhau theo đúng mối quan hệ đã học.
- 6
Vậy nguyên nhân nhiều khả năng nhất là thiếu ánh sáng làm giảm quang hợp; nên chuyển cây tới gần cửa sổ hơn hoặc dùng đèn chiếu sáng bổ sung, thay vì tưới thêm nước.
Nhìn lại cả khoá học, ba cái bẫy học sinh hay mắc nhất là: liệt ánh sáng vào danh sách nguyên liệu thay vì điều kiện; nghĩ ánh sáng càng mạnh thì quang hợp càng nhanh trong mọi trường hợp, quên mất vùng bão hoà; và cho rằng trồng càng dày, năng suất càng cao, quên mất cây sẽ che bóng lẫn nhau.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Quang hợp là một chuỗi liên kết: nguyên liệu (nước, CO2) và điều kiện (ánh sáng, diệp lục) → phản ứng trong lục lạp → sản phẩm (chất hữu cơ, oxygen) → tốc độ thay đổi theo bốn yếu tố → con người vận dụng vào trồng trọt để tăng năng suất.
Với nền tảng về quang hợp này, khoá học tiếp theo chuyển sang hô hấp tế bào — quá trình giải phóng lại năng lượng đã được quang hợp tích luỹ, diễn ra trong mọi tế bào sống, cả ngày lẫn đêm.