Rễ hấp thụ nước qua lông hút

Quan sát phần rễ non của một hạt đậu mới nảy mầm dưới kính lúp, em thấy phủ đầy những sợi lông mảnh màu trắng. Giải thích vì sao một rễ 'mọc lông' như vậy lại hút nước tốt hơn hẳn một rễ có bề mặt trơn nhẵn.

Mỗi sợi lông mảnh đó là một tế bào biểu bì rễ kéo dài ra, không phải một cấu trúc gắn thêm từ bên ngoài vào rễ.

Một rễ trơn chỉ tiếp xúc với đất bằng đúng bề mặt ngoài của nó; hàng nghìn lông hút mọc thêm ra từ cùng bề mặt đó khiến tổng diện tích tiếp xúc với đất tăng lên gấp nhiều lần, dù kích thước rễ không hề thay đổi.

Nước đi vào lông hút theo thẩm thấu, phụ thuộc trực tiếp vào diện tích màng tế bào tiếp xúc với nước trong đất — diện tích càng lớn, tổng lượng nước hút được trong cùng thời gian càng nhiều.

Vậy lông hút không thay đổi cơ chế hút nước, mà nhân số điểm hút nước lên gấp nhiều lần bằng cách tăng diện tích bề mặt tiếp xúc với đất — đây chính là lý do rễ có lông hút hút nước hiệu quả hơn hẳn.

Trong lúc chuyển một cây con sang chậu mới, một học sinh vô tình làm đứt gần hết phần rễ non có lông hút, chỉ còn giữ lại được phần rễ già phía trên. Sau khi trồng lại và tưới nước đẫm, cây vẫn héo rũ suốt hai ngày đầu dù đất luôn ẩm. Giải thích hiện tượng và dự đoán khả năng cây phục hồi.

Phần rễ non chứa vùng lông hút bị đứt gần hết, trong khi phần rễ già còn lại có bề mặt đã hoá già, không còn nhiều lông hút hoạt động.

Vì phần lớn khả năng thẩm thấu nước của rễ tập trung ở vùng lông hút, mất đi vùng này đồng nghĩa với việc diện tích hút nước giảm mạnh, dù đất quanh rễ vẫn còn rất ẩm.

Trong khi đó, lá cây vẫn tiếp tục mất nước qua thoát hơi nước như bình thường — tốc độ mất nước ở lá không hề giảm theo tốc độ hút nước ở rễ, nên cây rơi vào tình trạng mất nhiều hơn nhận.

Vậy cây héo không phải vì thiếu nước trong đất, mà vì mất khả năng hút nước do đứt lông hút; cây thường phục hồi được sau vài ngày, khi rễ non mọc ra lông hút mới thay thế phần đã mất.