Ôn tập tổng hợp Sinh học 8 — cân bằng, môi trường và cơ thể người

Một con sông chảy qua vùng nông nghiệp bắt đầu xuất hiện tảo nở hoa dày đặc vào mùa hè, cá chết rải rác, và gần đây phát hiện thêm một loài cá lạ sinh sản rất nhanh trong sông. Hãy phân tích các nguyên nhân có thể liên quan và đề xuất biện pháp.

Tảo nở hoa dày đặc là dấu hiệu phú dưỡng — thường do phân bón và nước thải sinh hoạt dư thừa chất dinh dưỡng chảy vào sông, một dạng ô nhiễm nước.

Loài cá lạ sinh sản nhanh, không có thiên địch tự nhiên trong sông, phù hợp với đặc điểm của một loài ngoại lai xâm hại, có thể cạnh tranh và lấn át cá bản địa.

Cấp chính sách cần kiểm soát nguồn thải nông nghiệp và sinh hoạt xả vào sông, đồng thời có biện pháp kiểm soát loài cá lạ; cấp cộng đồng và cá nhân cần thay đổi thói quen sử dụng phân bón và xả thải.

Vậy con sông này đang chịu tác động cùng lúc từ hai nguyên nhân mất cân bằng — ô nhiễm nước và sinh vật ngoại lai — và cần biện pháp phối hợp ở cả ba cấp độ để phục hồi.

Giải thích điểm giống nhau giữa cách một hệ sinh thái tự điều chỉnh số lượng vật ăn thịt và con mồi, với cách cơ thể người tự điều chỉnh lượng đường trong máu sau bữa ăn.

Con mồi tăng làm vật ăn thịt tăng theo sau một khoảng trễ, vật ăn thịt tăng lại làm con mồi giảm — một sai lệch (con mồi tăng) kéo theo phản ứng đưa hệ thống trở lại mức ổn định.

Đường huyết tăng sau bữa ăn là một sai lệch khỏi mức ổn định; tuyến tuỵ tiết insulin để đưa đường huyết giảm trở lại mức bình thường, một phản ứng đưa cơ thể trở lại trạng thái ổn định.

Cả hai ví dụ đều là cơ chế phản hồi âm: một sai lệch khỏi mức ổn định kích hoạt một phản ứng ngược chiều để đưa hệ thống — dù là hệ sinh thái hay cơ thể — trở về gần mức ổn định ban đầu.

Vậy nguyên lý phản hồi âm là nguyên lý chung cho cả hai cấp độ tổ chức sống, dù cơ chế cụ thể khác nhau — quan hệ ăn – bị ăn ở hệ sinh thái, hormone ở cơ thể người.