Bài học

Chu kì kinh nguyệt và vệ sinh sinh sản

Mục tiêu bài học

Sau bài này, em mô tả được các giai đoạn chính của chu kì kinh nguyệt theo đúng thứ tự, giải thích được vì sao lớp niêm mạc tử cung bong ra hằng tháng, và thực hiện đúng các biện pháp vệ sinh trong kì kinh nguyệt.

Kiến thức nền cần nhớ

Bài trước em đã biết tử cung có lớp niêm mạc dày lên và mỏng đi theo chu kì hằng tháng, và buồng trứng là nơi trứng được tạo ra (same-grade bridge). Bài này giải thích chi tiết chu kì đó diễn ra như thế nào và kéo dài bao lâu.

Khởi động

Vì sao chu kì kinh nguyệt của các bạn nữ trong lớp không hoàn toàn giống nhau về số ngày, mà vẫn được xem là bình thường? Chu kì kinh nguyệt có phải là một dấu hiệu bệnh lý hay không?

Kiến thức trọng tâm

Chu kì kinh nguyệt là một quá trình lặp lại hằng tháng ở buồng trứng và tử cung, chuẩn bị điều kiện cho một lần thụ tinh có thể xảy ra. Ở một người có chu kì đều, độ dài trung bình là khoảng 28 ngày, nhưng một chu kì dài từ 21 đến 35 ngày vẫn nằm trong giới hạn bình thường — không có một con số cố định đúng cho mọi người, và chu kì cũng có thể dao động giữa các tháng ở cùng một người.

Chu kì bắt đầu bằng giai đoạn hành kinh: nếu trứng của chu kì trước không được thụ tinh, lớp niêm mạc tử cung đã dày lên trước đó bong ra kèm theo chảy máu, kéo dài khoảng ba đến năm ngày. Ngay khi hành kinh diễn ra, một nang trứng mới trong buồng trứng bắt đầu phát triển, đồng thời lớp niêm mạc tử cung dần phục hồi và dày lên trở lại. Khoảng giữa chu kì, nang trứng chín và giải phóng một trứng khỏi buồng trứng — gọi là rụng trứng — trứng đi vào ống dẫn trứng, nơi có thể gặp tinh trùng nếu thụ tinh xảy ra. Sau rụng trứng, phần còn lại của nang trứng trong buồng trứng biến thành thể vàng, tiết hormone giữ cho lớp niêm mạc tử cung tiếp tục dày lên, sẵn sàng đón hợp tử. Nếu không có thụ tinh, thể vàng thoái hoá sau khoảng hai tuần, lượng hormone giảm mạnh khiến lớp niêm mạc không còn được duy trì và bong ra — chu kì mới lại bắt đầu bằng một lần hành kinh tiếp theo.

Nếu trứng được thụ tinh ở bước rụng trứng, thể vàng không thoái hoá mà tiếp tục tiết hormone duy trì niêm mạc suốt thai kì — chu kì kinh nguyệt tạm dừng, như sẽ học ở bài sau.

Vì niêm mạc tử cung bong ra kèm máu trong giai đoạn hành kinh, âm đạo trở thành một môi trường dễ nhiễm khuẩn hơn bình thường nếu không được giữ sạch. Vệ sinh đúng cách trong những ngày này gồm: thay băng vệ sinh mỗi bốn đến sáu giờ dù lượng máu ra ít, rửa vùng kín bằng nước sạch theo chiều từ trước ra sau, không dùng chung khăn hay đồ lót với người khác, và mặc quần lót bằng vải thoáng khí. Đây không phải là vệ sinh chỉ áp dụng riêng trong kì kinh nguyệt: hệ sinh dục ngoài cần được rửa sạch hằng ngày bằng nước, không cần xà phòng có tính tẩy mạnh vì có thể làm mất cân bằng môi trường tự nhiên của vùng này.

Vệ sinh đúng cách giúp giảm nguy cơ viêm nhiễm; đây là một phần bình thường của việc chăm sóc cơ thể, không phải điều gì cần giấu giếm.

Ví dụ

Giải thích vì sao niêm mạc tử cung bong ra

1
Vì sao lớp niêm mạc tử cung bong ra vào đầu mỗi chu kì kinh nguyệt, nếu không có thụ tinh xảy ra ở chu kì trước?
2
Sau rụng trứng, thể vàng tiết hormone giữ cho lớp niêm mạc tử cung dày lên và được duy trì, chuẩn bị đón hợp tử nếu có.
3
Nếu trứng không được thụ tinh, không có tín hiệu nào duy trì thể vàng, nên thể vàng thoái hoá sau khoảng hai tuần.
4
Thể vàng thoái hoá làm lượng hormone giảm mạnh, mà lớp niêm mạc chỉ được duy trì nhờ hormone đó, nên niêm mạc không còn được nuôi dưỡng và bong ra.
5
Vậy niêm mạc tử cung bong ra vì thiếu hormone duy trì sau khi thể vàng thoái hoá — hệ quả trực tiếp của việc không có thụ tinh, chứ không phải một sự cố bất thường.

Ví dụ

Đọc một mô tả chu kì và xác định giai đoạn (dạng đề kiểm tra)

1
Một bạn nữ ghi lại: ngày 1-4 có hành kinh; khoảng ngày 14 cảm thấy hơi đau nhẹ một bên bụng dưới; chu kì của bạn kéo dài 30 ngày. Hãy xác định sự kiện xảy ra quanh ngày 14, và nhận xét độ dài chu kì này có bất thường không.
2
Ở một chu kì khoảng 28-30 ngày, thời điểm giữa chu kì, sau khi nang trứng đã phát triển, là lúc rụng trứng xảy ra — cơn đau nhẹ một bên bụng dưới quanh thời điểm này khớp với hiện tượng rụng trứng.
3
Chu kì 30 ngày nằm trong khoảng 21 đến 35 ngày được xem là bình thường, dù không đúng bằng số trung bình 28 ngày.
4
Không có yêu cầu chu kì phải đúng 28 ngày cho mọi người; sự dao động trong khoảng bình thường không phải dấu hiệu bất thường.
5
Vậy sự kiện quanh ngày 14 là rụng trứng, và chu kì 30 ngày của bạn nữ này vẫn nằm trong giới hạn bình thường, không cần lo lắng chỉ vì khác con số trung bình 28 ngày.

Sai lầm thường gặp

Một hiểu lầm phổ biến là nghĩ chu kì kinh nguyệt phải đúng 28 ngày mới là bình thường, hoặc nghĩ đây là điều gì bất thường cần giấu giếm. Thực ra khoảng 21 đến 35 ngày đều là bình thường, và chu kì kinh nguyệt là một quá trình sinh lý tự nhiên của cơ thể nữ trong độ tuổi sinh sản, giống như bất kì quá trình sinh học nào khác cần được hiểu đúng và chăm sóc đúng cách.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Ghi nhớ

Chu kì kinh nguyệt trung bình 28 ngày, bình thường trong khoảng 21-35 ngày, gồm bốn giai đoạn nối tiếp: hành kinh, nang trứng phát triển, rụng trứng, giai đoạn hoàng thể. Vệ sinh đúng cách trong kì kinh nguyệt — thay băng vệ sinh đều đặn, giữ sạch vùng kín — là một phần bình thường của việc chăm sóc cơ thể.

Bài tiếp theo đi tiếp từ đúng thời điểm rụng trứng: nếu trứng gặp tinh trùng và được thụ tinh, hợp tử sẽ trải qua những gì trước khi trở thành một em bé chào đời.