Phần

Đảo ngữ với Not only...but also, No sooner...than, Hardly...when

Mục tiêu và kiến thức nền

Sau bài này em đảo đúng ba cấu trúc nhấn mạnh hai-mệnh-đề: Not only...but also, No sooner...than, và Hardly/Scarcely...when — mỗi cấu trúc gắn liền với một liên từ cố định nối sang mệnh đề thứ hai, khác với bài trước chỉ có một mệnh đề.
Em cần nắm vững bài Never/Rarely/Seldom/Little vừa học, cộng thêm thì quá khứ đơn và quá khứ hoàn thành, vì hai cấu trúc No sooner và Hardly luôn kể một chuỗi hai sự việc liên tiếp trong quá khứ.

Sau bài này em đảo đúng ba cấu trúc nhấn mạnh hai-mệnh-đề: Not only...but also, No sooner...than, và Hardly/Scarcely...when — mỗi cấu trúc gắn liền với một liên từ cố định nối sang mệnh đề thứ hai, khác với bài trước chỉ có một mệnh đề. Em cần nắm vững bài Never/Rarely/Seldom/Little vừa học, cộng thêm thì quá khứ đơn và quá khứ hoàn thành, vì hai cấu trúc No sooner và Hardly luôn kể một chuỗi hai sự việc liên tiếp trong quá khứ.

Kiến thức nền

Vẫn thuộc nhóm Mở rộng dành cho HSG của chương trình chuẩn lớp 10. Ba cấu trúc này khó hơn bài trước vì chúng bắt buộc một liên từ đi kèm (but/than/when) nối đúng sang mệnh đề thứ hai — chỉ đảo ngữ mệnh đề đầu là chưa đủ điểm.

Not only...but also — nhấn mạnh hai hành động cùng một chủ thể

Not only đứng đầu câu đảo ngữ y như Never — mượn do/does/did nếu cần, giữ nguyên have/had nếu đã có. Điểm khác là mệnh đề đảo ngữ luôn theo sau bởi 'but' và mệnh đề thứ hai mang chủ ngữ của chính nó (đại từ nhắc lại hoặc chủ ngữ mới), rồi 'also' đứng trước động từ: Not only + trợ động từ + S + V, but + S + also + V2. Mệnh đề sau 'but' KHÔNG đảo ngữ.

No sooner...than và Hardly/Scarcely...when — kể hai việc liên tiếp

Hai cấu trúc này kể lại việc B xảy ra ngay sau khi việc A vừa xảy ra. Mệnh đề đầu luôn ở quá khứ hoàn thành (had + V3) vì đó là việc xảy ra TRƯỚC, mệnh đề sau luôn ở quá khứ đơn vì đó là việc xảy ra SAU: No sooner + had + S + V3 + than + S + V(quá khứ đơn); Hardly/Scarcely + had + S + V3 + when + S + V(quá khứ đơn). Đổi 'than' thành 'when' (hoặc ngược lại) là sai — hai liên từ này đi cố định với đúng trạng từ đầu câu, không hoán đổi.

Nhớ đúng liên từ đi kèm là điều quyết định — No sooner luôn đi với than, Hardly/Scarcely luôn đi với when.

Ví dụ mẫu

Ví dụ

Not only...but also với hai hành động khác nhau

1
The committee not only cut the research budget but also postponed the entire project.
2
Động từ 'cut' và 'postponed' đều ở quá khứ đơn, không có trợ động từ sẵn — phải mượn 'did' cho mệnh đề đầu; mệnh đề sau 'but' giữ chủ ngữ riêng 'it' thay cho 'the committee' để tránh lặp từ.
3
Not only did the committee cut the research budget, but it also postponed the entire project.
4
Hai hành động cắt ngân sách và hoãn dự án vẫn ở quá khứ đơn, chủ thể vẫn là 'the committee' — chỉ đổi trật tự nhấn mạnh, nghĩa không đổi.
5
Not only did the committee cut the research budget, but it also postponed the entire project.
6
Mệnh đề sau 'but' luôn cần chủ ngữ riêng, không bỏ trống và không đảo ngữ. Biến thể gần: 'Not only did the storm damage the roof, but it also flooded the basement.'

Ví dụ

No sooner...than — hai sự việc liên tiếp

1
I had just arrived at the station when the train left.
2
Việc 'arrived' xảy ra trước nên giữ quá khứ hoàn thành 'had arrived'; việc 'left' xảy ra ngay sau nên giữ quá khứ đơn. Cấu trúc No sooner luôn đi với liên từ 'than', không dùng 'when'.
3
No sooner had I arrived at the station than the train left.
4
Trình tự hai việc — đến ga trước, tàu chạy ngay sau — được giữ nguyên; chỉ đổi cách diễn đạt để nhấn mạnh sự liên tiếp gần như tức thì.
5
No sooner had I arrived at the station than the train left.
6
No sooner luôn đi với 'than', không bao giờ với 'when'. Biến thể gần: 'No sooner had the bell rung than the students rushed out of the classroom.'

Ví dụ

Hardly/Scarcely...when — trạng thái vừa mới bắt đầu

1
He had hardly left the office when the phone rang.
2
Câu gốc đã đặt 'hardly' giữa câu — muốn nhấn mạnh, đưa 'Hardly' lên đầu và đảo trợ động từ 'had' lên trước chủ ngữ 'he'; liên từ cố định đi kèm Hardly là 'when', không phải 'than'.
3
Hardly had he left the office when the phone rang.
4
Trình tự 'vừa rời văn phòng thì điện thoại reo' được giữ nguyên, chỉ đổi vị trí 'hardly' lên đầu câu để nhấn mạnh mạnh hơn.
5
Hardly had he left the office when the phone rang.
6
Hardly/Scarcely luôn đi với 'when'. Biến thể gần: 'Scarcely had she sat down when her phone began to buzz.'

Mở rộng: chủ ngữ khác nhau ở hai mệnh đề của Not only

Không phải lúc nào hai mệnh đề của Not only...but also cũng chung một chủ thể. Khi chủ ngữ mệnh đề thứ hai khác hẳn mệnh đề đầu, chỉ cần giữ đúng chủ ngữ riêng của nó, không mượn đại từ: 'Not only did the flood destroy the crops, but the local economy also suffered for years afterwards.' Ở đây 'the local economy' là chủ ngữ mới hoàn toàn, không liên quan tới 'the flood' của mệnh đề đầu — cấu trúc vẫn giữ nguyên khuôn 'but + S + also + V', chỉ đổi chủ ngữ theo đúng câu gốc.
Một biến thể mạnh hơn của Hardly/Scarcely là đảo ngữ CẢ HAI mệnh đề trong văn phong rất trang trọng — hiếm gặp trong đề chuyên nhưng vẫn nên biết để nhận diện: 'Hardly had the ship left the harbour when did the storm strike.' Tuy nhiên khuôn này không phải chuẩn mực được dạy rộng rãi; hầu hết sách ngữ pháp và đề thi chỉ yêu cầu đảo ngữ mệnh đề ĐẦU, còn mệnh đề sau 'when/than' luôn giữ trật tự thường như các ví dụ đã học. Ghi nhớ dạng chuẩn này để không tự đảo thêm mệnh đề thứ hai khi không cần thiết.

Không phải lúc nào hai mệnh đề của Not only...but also cũng chung một chủ thể. Khi chủ ngữ mệnh đề thứ hai khác hẳn mệnh đề đầu, chỉ cần giữ đúng chủ ngữ riêng của nó, không mượn đại từ: 'Not only did the flood destroy the crops, but the local economy also suffered for years afterwards.' Ở đây 'the local economy' là chủ ngữ mới hoàn toàn, không liên quan tới 'the flood' của mệnh đề đầu — cấu trúc vẫn giữ nguyên khuôn 'but + S + also + V', chỉ đổi chủ ngữ theo đúng câu gốc. Một biến thể mạnh hơn của Hardly/Scarcely là đảo ngữ CẢ HAI mệnh đề trong văn phong rất trang trọng — hiếm gặp trong đề chuyên nhưng vẫn nên biết để nhận diện: 'Hardly had the ship left the harbour when did the storm strike.' Tuy nhiên khuôn này không phải chuẩn mực được dạy rộng rãi; hầu hết sách ngữ pháp và đề thi chỉ yêu cầu đảo ngữ mệnh đề ĐẦU, còn mệnh đề sau 'when/than' luôn giữ trật tự thường như các ví dụ đã học. Ghi nhớ dạng chuẩn này để không tự đảo thêm mệnh đề thứ hai khi không cần thiết.

Bẫy thường gặp

Bẫy thường gặp: đổi lẫn 'than' và 'when' giữa No sooner và Hardly/Scarcely, hoặc quên đảo ngữ mệnh đề sau 'but' trong Not only (mệnh đề đó không đảo, chỉ mệnh đề đầu đảo). Đề chuyên hay cho cả hai bẫy trong cùng một câu.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Ba cấu trúc trong bài này đều đảo ngữ mệnh đề đầu như bài trước, nhưng thêm một liên từ cố định nối sang mệnh đề thứ hai — but/also cho Not only, than cho No sooner, when cho Hardly/Scarcely. Nhầm liên từ là lỗi phổ biến nhất, còn nguy hiểm hơn cả quên đảo ngữ. Một mẹo ghi nhớ nhanh: 'No sooner' và 'than' đều có âm 'o' nghe gần nhau, còn 'Hardly/Scarcely' và 'when' đều bắt đầu bằng phụ âm — cách liên tưởng âm thanh này giúp nhiều học sinh tránh nhầm lẫn khi làm bài dưới áp lực thời gian.

Chương tiếp theo học hai cấu trúc đảo ngữ mạnh hơn nữa — Only + trạng ngữ và Under no circumstances — trước khi bước sang đảo ngữ trong câu điều kiện.