Phần

Wh-cleft và all-cleft: đóng gói thông tin để nhấn mạnh

Mục tiêu

Sau bài học này, em có thể dùng what-clause, the thing/person/place-clause và all-cleft để nhấn kết quả hoặc nhu cầu trong văn phong HSG

Kiến thức nền cần có

Em đã biết mệnh đề danh ngữ có thể làm chủ ngữ và đã học it-cleft ở bài trước. Wh-cleft cũng tách một câu thành phần nền và phần tiêu điểm, nhưng phần nền được đóng gói bằng what, where, why, the person who hoặc all.

Chuẩn lớp 12 và bước nhảy lên HSG

Bài chuẩn thường chỉ yêu cầu nhận ra what mở một mệnh đề danh ngữ. Bài HSG buộc em chọn đúng từ mở đầu theo vai nghĩa, xác định hòa hợp chủ vị quanh động từ be, rồi tránh tạo câu giả chẻ nghe gượng hoặc sai tham chiếu.

Mở rộng dành cho HSG

Wh-cleft và all-cleft là mở rộng dành cho HSG. Kỹ thuật trọng tâm là chia thông điệp thành 'điều đã biết' và 'điểm mới': mệnh đề wh chứa nền đã biết, thành phần sau be mang thông tin cần nhấn.

Bài toán mở khóa

His complete lack of hesitation surprised the interviewers. Viết lại sao cho câu mở đầu bằng What và nhấn vào điều khiến người phỏng vấn bất ngờ.

Ý tưởng then chốt

Đóng gói hành động surprised the interviewers thành What surprised the interviewers. Đặt thông tin mới his complete lack of hesitation sau was. Câu hoàn chỉnh giữ nguyên quan hệ nguyên nhân.

Vì sao có thể tự tìm ra ý tưởng này

Người nói thường bắt đầu bằng một khung mà người nghe có thể theo dõi, rồi mới đưa thông tin đáng chú ý ở cuối. Wh-cleft tận dụng xu hướng ấy. Vì vậy What concerns residents is the lack of consultation tự nhiên khi cuộc thảo luận đã xoay quanh mối lo của cư dân.

Mệnh đề what nêu khung; phần sau be mang thông tin mới cần nhấn.

Ba ví dụ giải mẫu

Ví dụ

Ví dụ 1: What-cleft nhấn kết quả

1
Rewrite: The sudden fall in demand caused the greatest difficulty.
2
Ta cần nhấn the sudden fall in demand như nguyên nhân của khó khăn. Mệnh đề nền trả lời 'điều gì gây khó khăn lớn nhất'.
3
What caused the greatest difficulty was the sudden fall in demand. Động từ trong what-clause là caused; was nối với một tiêu điểm số ít.
4
Đọc lại câu nguồn và câu mới như hai phát ngôn hoàn chỉnh. Chủ thể, thời điểm, mức độ chắc chắn và trọng tâm thông tin phải giữ nguyên; thay đổi một trong bốn yếu tố ấy là biến đổi sai dù hình thức ngữ pháp có vẻ đẹp.
5
Đảo thứ tự vẫn có thể có: The sudden fall in demand was what caused the greatest difficulty, nhưng dạng đề HSG thường yêu cầu từ mở đầu WHAT.
6
Trong bài HSG, cấu trúc chỉ là phương tiện. Điểm số đến từ việc chọn đúng cấu trúc, dựng đúng hình thức và giữ đúng nghĩa.

Ví dụ

Ví dụ 2: All-cleft nhấn nhu cầu duy nhất

1
Rewrite: We only need a clear timetable. Begin with All ...
2
Only need cho biết yêu cầu được giới hạn. All-cleft dùng All + subject + need + be + complement.
3
All we need is a clear timetable. Trong cách dùng hiện đại, All we need is là lựa chọn tự nhiên dù phần sau có thể là nhiều vật.
4
Đọc lại câu nguồn và câu mới như hai phát ngôn hoàn chỉnh. Chủ thể, thời điểm, mức độ chắc chắn và trọng tâm thông tin phải giữ nguyên; thay đổi một trong bốn yếu tố ấy là biến đổi sai dù hình thức ngữ pháp có vẻ đẹp.
5
Với hành động, có thể viết All you have to do is press the reset button. Sau is, nguyên mẫu không to tự nhiên nhất khi mệnh đề đầu có do.
6
Trong bài HSG, cấu trúc chỉ là phương tiện. Điểm số đến từ việc chọn đúng cấu trúc, dựng đúng hình thức và giữ đúng nghĩa.

Ví dụ

Ví dụ 3: Chọn từ wh theo vai nghĩa

1
Rewrite: I first met the curator in the reading room. Emphasise the place.
2
Tiêu điểm là nơi chốn. Dùng where để đóng gói địa điểm đã biết, không dùng what cho một nơi.
3
The reading room was where I first met the curator. Nếu đề bắt đầu bằng WHERE: Where I first met the curator was the reading room.
4
Đọc lại câu nguồn và câu mới như hai phát ngôn hoàn chỉnh. Chủ thể, thời điểm, mức độ chắc chắn và trọng tâm thông tin phải giữ nguyên; thay đổi một trong bốn yếu tố ấy là biến đổi sai dù hình thức ngữ pháp có vẻ đẹp.
5
Khi nhấn người, dùng The person who first alerted us was the night guard. Who first alerted us was... đứng độc lập kém tự nhiên hơn trong dạng thi.
6
Trong bài HSG, cấu trúc chỉ là phương tiện. Điểm số đến từ việc chọn đúng cấu trúc, dựng đúng hình thức và giữ đúng nghĩa.

Bẫy thường gặp

Không dùng what cùng một danh từ đi ngay sau: What the reason... là sai nếu không có cấu trúc khác. Tránh hòa hợp máy móc theo danh từ sau be: cụm What matters most is... thường lấy mệnh đề what làm chủ ngữ số ít. Với all-cleft, phân biệt All the documents are missing (all bổ nghĩa danh từ) và All we know is that... (all-cleft). Đừng biến một câu mô tả trung tính thành tuyên bố 'duy nhất' nếu câu nguồn không có only.

Không dùng *what* cùng một danh từ đi ngay sau: *What the reason...* là sai nếu không có cấu trúc khác. Tránh hòa hợp máy móc theo danh từ sau *be*: cụm *What matters most is...* thường lấy mệnh đề what làm chủ ngữ số ít. Với all-cleft, phân biệt *All the documents are missing* (all bổ nghĩa danh từ) và *All we know is that...* (all-cleft). Đừng biến một câu mô tả trung tính thành tuyên bố 'duy nhất' nếu câu nguồn không có *only*.

Luyện tập có hướng dẫn

Thử thách độc lập

Ví dụ

Thử thách phân biệt sắc thái

1
Rewrite 'The absence of independent oversight concerns the public most' using WHAT, then explain why ALL would be risky.
2
Tách câu thành nghĩa lõi, mốc thời gian và thành phần cần nhấn. Sau đó chọn cấu trúc được yêu cầu, xử lý từng tầng và đọc lại trước khi chốt.
3
What concerns the public most is the absence of independent oversight. Dùng ALL thành All that concerns the public... sẽ hàm ý đây là mối lo duy nhất, trong khi most chỉ xếp nó cao nhất giữa nhiều mối lo.
4
Đọc lại câu nguồn và câu mới như hai phát ngôn hoàn chỉnh. Chủ thể, thời điểm, mức độ chắc chắn và trọng tâm thông tin phải giữ nguyên; thay đổi một trong bốn yếu tố ấy là biến đổi sai dù hình thức ngữ pháp có vẻ đẹp.
5
Nếu câu nguồn thật sự là The public is concerned only about the absence of oversight, all-cleft mới phù hợp: All that concerns the public is....
6
Trong bài HSG, cấu trúc chỉ là phương tiện. Điểm số đến từ việc chọn đúng cấu trúc, dựng đúng hình thức và giữ đúng nghĩa.

Mẫu hình cần giữ lại

Wh-cleft sắp xếp lại dòng thông tin, không tự tạo nghĩa 'duy nhất'. All-cleft thường có sắc thái giới hạn, nên chỉ dùng khi câu nguồn có only, just, merely hoặc ngữ cảnh tương đương.

Nối sang bài tiếp theo

Hai bài đầu nhấn bằng câu chẻ. Bài sau chuyển sang đảo ngữ trang trọng, nơi chính vị trí của trợ động từ tạo lực nhấn cho cả mệnh đề.