Đây là bản xem thử. Bản đầy đủ trên app có thêm bài tập, AI chấm điểm tức thì và biểu đồ theo dõi tiến độ học.
Phần
Xác định ý chính và giọng điệu (main idea & tone)
Mục tiêu
Sau bài học này, em xác định đúng ý chính của một đoạn văn và giọng điệu (thái độ) của người viết, phân biệt được câu hỏi ý chính với câu hỏi chi tiết, và nhận ra giọng điệu qua cách chọn từ chứ không qua một câu tuyên bố trực tiếp.
Kiến thức nền cần có
Em cần đã học kỹ thuật suy luận từ ngữ cảnh ở bài trước — ghép ít nhất hai chi tiết để rút ra một kết luận. Bài này áp dụng đúng kỹ thuật đó, nhưng ở quy mô cả đoạn văn thay vì một câu hỏi riêng lẻ.
Câu hỏi khởi động
Nếu một đoạn văn không có câu nào viết 'bài này viết về...', làm sao em biết ý chính của cả đoạn là gì? Và nếu người viết không nói thẳng 'tôi thấy điều này thật tuyệt vời', làm sao em biết thái độ của họ là tích cực hay tiêu cực?
Ý chính khác câu hỏi chi tiết như thế nào
Câu hỏi chi tiết hỏi về một sự việc cụ thể xảy ra trong bài — thường có thể trả lời bằng một câu trích trực tiếp. Câu hỏi ý chính hỏi 'cả đoạn văn này đang kể một câu chuyện gì', và câu trả lời phải bao trùm được hầu hết các câu trong bài, không chỉ một câu. Một đáp án ý chính sai thường mắc lỗi ngược nhau: hoặc quá hẹp (chỉ đúng với một câu), hoặc quá rộng (đúng nhưng không phải điều bài này thật sự tập trung nói).
Giọng điệu là thái độ của người viết đối với chủ đề: tích cực, tiêu cực, hay trung lập. Người viết hiếm khi nói thẳng cảm xúc của mình; thay vào đó, họ chọn những từ ngữ và chi tiết mang sắc thái nhất định. Một đoạn văn kể liên tiếp những kết quả tốt đẹp, lời khen, và sự công nhận thường mang giọng điệu tích cực, dù không một từ nào như 'good' hay 'great' xuất hiện.
*Every weekend, a group of students in Minh's neighbourhood collects plastic bottles along the river bank. Two years ago, the water near his house was covered with rubbish, and almost no fish could be seen. Now, after dozens of clean-up mornings, local fishermen say more small fish have returned to the shallow water. Minh's teacher recently invited a journalist to write about the group, and several other schools in the district have asked to join the next clean-up day. Minh says the hardest part was never the rubbish itself, but convincing his classmates that one Saturday morning could matter.*
Ý chính và giọng điệu không nằm trong một câu; chúng được rút ra từ việc nhìn toàn bộ các chi tiết cùng một lúc.
Để luyện phản xạ chọn đúng độ rộng của ý chính, thử so sánh ba câu sau về cùng đoạn văn của Minh. Câu 'Minh sống gần một dòng sông' quá hẹp, vì đó chỉ là bối cảnh mở đầu, không phải điều bài thật sự tập trung kể. Câu 'bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn nhân loại' quá rộng, vì bài không hề nói đến quy mô toàn cầu, chỉ nói về một nhóm học sinh và một dòng sông cụ thể. Câu 'một nhóm học sinh kiên trì dọn rác đã giúp dòng sông hồi phục' vừa đủ, vì nó bao trùm đúng nội dung bài kể từ đầu đến cuối, không thừa cũng không thiếu. Luyện thói quen tự đặt ra ba phiên bản như vậy — một quá hẹp, một quá rộng, một vừa đủ — trước khi chọn đáp án ý chính sẽ giúp em tránh được cả hai lỗi ngược nhau cùng lúc, thay vì chỉ cảnh giác với một lỗi và vô tình mắc lỗi còn lại.
Ví dụ
Xác định ý chính và giọng điệu của đoạn văn về Minh
1
Nếu đề hỏi 'nhóm của Minh làm gì mỗi cuối tuần', câu trả lời có sẵn trong câu đầu — đó là câu hỏi chi tiết. Nhưng đề hỏi 'đoạn văn này chủ yếu nói về điều gì', câu trả lời phải bao trùm toàn bộ năm câu trong bài, không chỉ câu đầu.
2
Bài kể ba mốc: 'hai năm trước' (sông đầy rác, gần như không có cá), 'bây giờ' (cá nhỏ đã quay lại sau nhiều buổi dọn rác), và 'gần đây' (nhà báo viết bài, trường khác xin tham gia). Ba mốc này cùng kể một câu chuyện về sự thay đổi qua thời gian.
3
Ý chính không phải 'Minh thích dọn rác' (quá hẹp, bỏ sót phần kết quả) và cũng không phải 'ô nhiễm môi trường là vấn đề toàn cầu' (quá rộng, bài không nói đến phạm vi đó). Ý chính đúng là: một nhóm học sinh kiên trì dọn rác đã giúp dòng sông hồi phục.
4
Người viết chọn kể những kết quả tốt (cá quay lại, nhà báo chú ý, trường khác xin tham gia) thay vì chỉ mô tả công việc dọn rác vất vả. Việc chọn kể những thành quả này cho thấy giọng điệu ngợi khen, tự hào về nhóm học sinh.
5
Một đoạn văn trung lập thường chỉ liệt kê sự kiện không kèm kết quả hay cảm xúc. Ở đây, câu cuối trích lời Minh về điều 'khó nhất' và nhấn mạnh 'một buổi sáng thứ Bảy cũng có thể tạo ra khác biệt' — đây là một câu mang cảm xúc và niềm tin, không phải một câu tường thuật vô cảm.
6
Quy tắc: ý chính phải bao trùm phần lớn số câu trong bài, không quá hẹp cũng không quá rộng; giọng điệu được suy ra từ việc người viết chọn kể chi tiết nào, không từ một câu tuyên bố cảm xúc trực tiếp.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Bẫy thường gặp
Bẫy thường gặp
Hai bẫy phổ biến khi chọn ý chính: chọn một chi tiết đúng nhưng quá hẹp (chỉ đúng với một câu trong bài), hoặc chọn một nhận định đúng nhưng quá rộng (vượt khỏi phạm vi bài viết). Với câu hỏi giọng điệu, bẫy phổ biến nhất là nhầm 'khó khăn được nhắc đến' với 'giọng điệu tiêu cực' — một đoạn văn có thể nhắc đến khó khăn nhưng vẫn mang giọng điệu tích cực nếu khó khăn đó đã được vượt qua.
Kiểm tra nhanh
Tóm tắt
Ý chính phải bao trùm phần lớn các câu trong bài, không quá hẹp cũng không quá rộng. Giọng điệu được suy ra từ việc người viết chọn kể chi tiết nào và đặt chúng theo trình tự nào, không từ một câu tuyên bố cảm xúc trực tiếp.
Bài tiếp theo học cách phân biệt nhanh một câu hỏi là chi tiết hay suy luận, để phân bổ thời gian làm bài hợp lý hơn trong một vòng thi có giới hạn thời gian.
Câu hỏi chi tiết hỏi về một sự việc cụ thể xảy ra trong bài — thường có thể trả lời bằng một câu trích trực tiếp. Câu hỏi ý chính hỏi 'cả đoạn văn này đang kể một câu chuyện gì', và câu trả lời phải bao trùm được hầu hết các câu trong bài, không chỉ một câu. Một đáp án ý chính sai thường mắc lỗi ngược nhau: hoặc quá hẹp (chỉ đúng với một câu), hoặc quá rộng (đúng nhưng không phải điều bài này thật sự tập trung nói).
Giọng điệu là thái độ của người viết đối với chủ đề: tích cực, tiêu cực, hay trung lập. Người viết hiếm khi nói thẳng cảm xúc của mình; thay vào đó, họ chọn những từ ngữ và chi tiết mang sắc thái nhất định. Một đoạn văn kể liên tiếp những kết quả tốt đẹp, lời khen, và sự công nhận thường mang giọng điệu tích cực, dù không một từ nào như 'good' hay 'great' xuất hiện.
Every weekend, a group of students in Minh's neighbourhood collects plastic bottles along the river bank. Two years ago, the water near his house was covered with rubbish, and almost no fish could be seen. Now, after dozens of clean-up mornings, local fishermen say more small fish have returned to the shallow water. Minh's teacher recently invited a journalist to write about the group, and several other schools in the district have asked to join the next clean-up day. Minh says the hardest part was never the rubbish itself, but convincing his classmates that one Saturday morning could matter.
Để luyện phản xạ chọn đúng độ rộng của ý chính, thử so sánh ba câu sau về cùng đoạn văn của Minh. Câu 'Minh sống gần một dòng sông' quá hẹp, vì đó chỉ là bối cảnh mở đầu, không phải điều bài thật sự tập trung kể. Câu 'bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn nhân loại' quá rộng, vì bài không hề nói đến quy mô toàn cầu, chỉ nói về một nhóm học sinh và một dòng sông cụ thể. Câu 'một nhóm học sinh kiên trì dọn rác đã giúp dòng sông hồi phục' vừa đủ, vì nó bao trùm đúng nội dung bài kể từ đầu đến cuối, không thừa cũng không thiếu. Luyện thói quen tự đặt ra ba phiên bản như vậy — một quá hẹp, một quá rộng, một vừa đủ — trước khi chọn đáp án ý chính sẽ giúp em tránh được cả hai lỗi ngược nhau cùng lúc, thay vì chỉ cảnh giác với một lỗi và vô tình mắc lỗi còn lại.
Hai bẫy phổ biến khi chọn ý chính: chọn một chi tiết đúng nhưng quá hẹp (chỉ đúng với một câu trong bài), hoặc chọn một nhận định đúng nhưng quá rộng (vượt khỏi phạm vi bài viết). Với câu hỏi giọng điệu, bẫy phổ biến nhất là nhầm 'khó khăn được nhắc đến' với 'giọng điệu tiêu cực' — một đoạn văn có thể nhắc đến khó khăn nhưng vẫn mang giọng điệu tích cực nếu khó khăn đó đã được vượt qua.