Loại 2 — hình thức và ý nghĩa điều kiện không có thật
Mục tiêu
Sau bài học này, em dựng đúng hình thức câu điều kiện loại 2, dùng were cho mọi ngôi khi cần và không để will lọt vào if-clause, đồng thời giải thích được vì sao câu diễn tả một điều không có thật ở hiện tại.
Điều kiện loại 2 (điều không có thật ở hiện tại) không nằm trong yêu cầu cần đạt chuẩn của lớp 7; sách giáo khoa chuẩn chỉ dừng ở loại 1. Ta học kỹ ở đây vì loại 2 xuất hiện thường xuyên trong đề IOE và HSG cấp trường cùng chủ điểm câu điều kiện, và là nền tảng trực tiếp cho câu ước ở chương sau.
Khởi động
So sánh hai câu: "If I have enough money, I will buy a new bike." và "If I had a million dong, I would buy a new bike." Câu đầu nói về một khả năng thật, có thể xảy ra. Câu sau nói về một điều tưởng tượng, người nói hiện không có một triệu đồng. Cùng khung If nhưng vì sao động từ lại đổi sang quá khứ?
Công thức và ý nghĩa
If + chủ ngữ + động từ chia quá khứ đơn, chủ ngữ + would + động từ nguyên mẫu. Mệnh đề if không nói về quá khứ thật, mà dùng dạng quá khứ để đánh dấu một điều KHÔNG có thật, trái với thực tế ở hiện tại. "If I had a million dong" nghĩa là hiện tại người nói không có một triệu đồng.
Với động từ to be, cả ba ngôi số ít I, he, she, it đều dùng were, không dùng was, trong văn phong trang trọng và trong các câu điều kiện loại 2 chuẩn mực: "If I were you, I would apologise." Đây là một cấu trúc quen thuộc dùng để đưa ra lời khuyên, đặt mình vào vị trí người khác.
Would có thể thay bằng could khi kết quả nhấn mạnh khả năng làm được điều gì, thay vì một hành động chắc chắn sẽ xảy ra: "If I had more free time, I could join the choir." (tôi sẽ có khả năng tham gia dàn hợp xướng, nếu có đủ thời gian rảnh, một điều hiện chưa có thật).
Hai bẫy hình thức thường gặp nhất
Bẫy thứ nhất: dùng was thay vì were với I/he/she/it trong câu điều kiện loại 2. Bẫy thứ hai, nặng hơn: chia will vào if-clause, ví dụ 'If I will have more money...', trong khi if-clause của loại 2 luôn chia quá khứ đơn, không bao giờ chứa will hay would.
- 1
Chọn đáp án đúng: 'If I ___ (be) the class monitor, I would organise a book donation every term.'
- 2
Người nói hiện không phải là lớp trưởng; đây là một giả định tưởng tượng về hiện tại, không phải một khả năng thật sắp xảy ra, nên cần điều kiện loại 2, không phải loại 1.
- 3
Chủ ngữ là I, và câu mang văn phong trang trọng của một giả định, nên dùng 'were', không dùng 'was'.
- 4
Mệnh đề chính 'I would organise...' đã đúng công thức, would + động từ nguyên mẫu, khớp với if-clause chia quá khứ.
- 5
Vậy đáp án đúng là 'were': 'If I were the class monitor, I would organise a book donation every term.'
- 6
I/he/she/it luôn dùng were trong điều kiện loại 2 chuẩn mực. Biến thể gần: 'If she ___ (be) the team captain, she would choose a different song for the singing contest.' cho ra 'were'.
- 1
Tìm và sửa lỗi sai trong câu: 'If we will have a bigger playground, more students would play football at break time.'
- 2
Mệnh đề chính dùng 'would', dấu hiệu của điều kiện loại 2, diễn tả một điều không có thật: trường hiện không có sân chơi lớn hơn.
- 3
If-clause chia 'will have', trong khi if-clause của loại 2 chỉ được chia quá khứ đơn, không bao giờ chứa will.
- 4
'will have' sửa thành 'had': 'If we had a bigger playground'.
- 5
Vậy câu đúng là 'If we had a bigger playground, more students would play football at break time.'
- 6
Thấy would ở mệnh đề chính là tín hiệu chắc chắn if-clause phải chia quá khứ đơn, không phải hiện tại đơn hay will. Biến thể gần: 'If our town will build a new library, more children would read books after school.' sửa 'will build' thành 'built'.
(1) Dùng was thay vì were với I/he/she/it. (2) Chia will hoặc would vào if-clause thay vì quá khứ đơn. (3) Nhầm điều kiện loại 2 với một câu kể chuyện quá khứ thật, vì cả hai đều dùng dạng quá khứ của động từ.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Điều kiện loại 2 mượn dạng quá khứ đơn không phải để kể chuyện đã qua, mà để đánh dấu một điều không có thật ở hiện tại: were dùng cho mọi ngôi số ít, will không bao giờ xuất hiện trong if-clause. Hai lỗi này chiếm phần lớn số câu sai ở dạng bài này trong các đề IOE/HSG cấp trường.
Bài tiếp theo đặt loại 1 và loại 2 cạnh nhau trong cùng một đoạn văn, buộc em phải đọc ngữ cảnh để chọn đúng loại trước khi chia động từ.