Bài học

Trọng âm từ theo định dạng đề tuyển sinh 10

Mục tiêu

Sau bài học này, em xác định đúng trọng âm của từ hai và ba âm tiết theo đúng hai kiểu câu hỏi trọng âm quen thuộc trong đề tuyển sinh 10: chọn từ có trọng âm khác ba từ còn lại, và chọn từ có trọng âm rơi vào một vị trí cho trước.

Kiến thức nền cần có

Lớp 8 và lớp 9 đã dạy em quy tắc trọng âm cơ bản: danh từ, tính từ hai âm tiết thường nhấn âm tiết một; động từ hai âm tiết thường nhấn âm tiết hai. Bài này không nhắc lại quy tắc từ đầu, mà luyện em áp dụng đúng quy tắc đó vào tốc độ và định dạng của đề thi thật.

Câu hỏi khởi động

Nếu cho em bốn từ SUGGEST, HAPPEN, FINISH, VISIT và hỏi từ nào trọng âm khác ba từ còn lại, em có nhận ra ngay không? Ba từ sau đều là động từ hai âm tiết nhấn âm tiết một, còn suggest lại nhấn âm tiết hai. Cả bài học này chỉ xoay quanh một kỹ năng: nhìn nhanh một nhóm bốn từ và tìm ra từ lệch quy luật.

Hai dạng câu hỏi trọng âm trong đề tuyển sinh 10

Dạng một là tìm từ có trọng âm khác ba từ còn lại, phổ biến nhất. Dạng hai là chọn trực tiếp từ có trọng âm rơi vào một âm tiết cụ thể, ví dụ âm tiết một. Cả hai dạng đều dùng chung một bộ quy tắc, chỉ khác cách hỏi.

Với từ hai âm tiết không có tiền tố hay hậu tố đặc biệt, quy tắc phổ biến nhất vẫn là: danh từ và tính từ nhấn âm tiết một (HAPPen, CAREful), động từ nhấn âm tiết hai (suGGEST, deCIDE). Đây là quy tắc em cần bật ra đầu tiên khi nhìn bốn từ trong đề.

Với từ ba âm tiết trở lên, hậu tố quyết định vị trí trọng âm nhiều hơn loại từ. Hậu tố -tion, -sion kéo trọng âm về ngay âm tiết đứng trước nó (eduCAtion, inforMAtion). Hậu tố -ic cũng vậy, luôn kéo trọng âm về âm tiết ngay trước nó (histORic, scienTIfic). Ngược lại, hậu tố -ment, -ful, -less hầu như không làm đổi trọng âm của từ gốc (GOVernment vẫn nhấn như GOVern). Riêng hậu tố -ee lại luôn kéo trọng âm về chính nó (employEE), khác hẳn số đông còn lại — đây chính là bẫy hay gặp nhất khi đề trộn một từ -ee vào nhóm từ -ment/-ful.

Xếp một từ vào đúng cột trước khi so sánh với ba từ còn lại là cách nhanh nhất để tìm từ lệch quy luật.

Ví dụ minh họa

Ví dụ

Tìm từ trọng âm khác nhóm — động từ trộn vào danh động từ

1
A. suggest B. happen C. finish D. visit. Đề kiểm tra khả năng nhận ra suggest là động từ hai âm tiết đặc biệt nhấn âm tiết hai, trong khi ba từ còn lại tuy cũng là động từ nhưng lại nhấn âm tiết một.
2
happen, finish, visit đều là động từ hai âm tiết thông thường, nhấn âm tiết một: HAPpen, FInish, VIsit. suggest là ngoại lệ quen thuộc, luôn nhấn âm tiết hai: sugGEST.
3
Loại B, C, D vì cả ba đều nhấn âm tiết một, đúng quy luật số đông của nhóm. Không có phương án nào khác bị loại vì lý do chính tả hay nghĩa, chỉ thuần vị trí trọng âm.
4
A. suggest, vì đây là từ duy nhất nhấn âm tiết hai.
5
Một số động từ hai âm tiết phổ biến khác cũng nhấn âm tiết hai: decide, arrive, control, agree, forget. Gặp chúng trong nhóm bốn từ, khả năng cao chúng chính là đáp án.

Ví dụ

Tìm từ trọng âm khác nhóm — tính từ có một ngoại lệ

1
A. careful B. famous C. polite D. patient. Cả bốn đều là tính từ hai âm tiết, dễ khiến học sinh nghĩ chúng cùng nhấn âm tiết một.
2
careful, famous, patient đều nhấn âm tiết một: CAREful, FAmous, PAtient. polite lại nhấn âm tiết hai: poLITE, một ngoại lệ trong nhóm tính từ hai âm tiết vì gốc từ mượn tiếng Pháp giữ nguyên cách nhấn.
3
Loại A, B, D vì cả ba đều đúng quy luật đa số của tính từ hai âm tiết, nhấn âm tiết một.
4
C. polite, vì đây là tính từ duy nhất nhấn âm tiết hai.
5
Đừng mặc định mọi tính từ hai âm tiết đều nhấn âm tiết một. Một vài tính từ mượn từ tiếng Pháp như polite, alone, alive vẫn nhấn âm tiết hai.

Ví dụ

Tìm từ trọng âm khác nhóm — hậu tố -ic

1
A. scientific B. geographic C. historic D. industry. Bốn từ đều dài, dễ khiến học sinh đếm nhầm âm tiết thay vì nhìn vào hậu tố.
2
scientific, geographic, historic đều kết thúc bằng hậu tố -ic, mà hậu tố này luôn kéo trọng âm về đúng âm tiết đứng ngay trước nó: scienTIfic, geoGRAPHic, hisTORic. industry không có hậu tố -ic, và là danh từ nhấn âm tiết một theo quy luật riêng của nó: INdustry.
3
Loại A, B, C vì cả ba đều tuân theo đúng quy tắc hậu tố -ic, nhấn âm tiết ngay trước hậu tố.
4
D. industry, vì đây là từ duy nhất không mang hậu tố -ic và có quy luật trọng âm khác hẳn ba từ kia.
5
Gặp nhóm từ có ba từ cùng hậu tố -ic/-tion/-sion và một từ không cùng hậu tố, gần như chắc chắn từ lạc nhóm chính là đáp án, không cần đếm âm tiết kỹ hơn.

Ví dụ

Chọn trực tiếp từ có trọng âm ở một vị trí cho trước

1
Chọn từ có trọng âm rơi vào âm tiết thứ nhất: A. begin B. answer C. suppose D. control. Đây là dạng hỏi ngược lại: đề cho sẵn vị trí, em phải tìm đúng từ khớp, không phải tìm từ lạc nhóm.
2
begin, suppose, control đều là động từ hai âm tiết nhấn âm tiết hai theo đúng quy luật số đông của động từ. answer là danh từ/động từ đặc biệt nhấn âm tiết một: ANswer.
3
Loại A, C, D vì cả ba đều nhấn âm tiết hai, không khớp yêu cầu đề bài là âm tiết một.
4
B. answer, từ duy nhất trong bốn từ nhấn âm tiết một.
5
Với dạng hỏi trực tiếp, đừng tìm từ lạc nhóm mà hãy kiểm tra lần lượt từng từ xem có khớp đúng vị trí đề yêu cầu hay không, kể cả khi ba từ còn lại cũng giống nhau.

Lỗi thường gặp

Bốn lỗi hay gặp nhất khi làm bài trọng âm: mặc định mọi từ hai âm tiết đều nhấn âm tiết một mà quên các ngoại lệ như polite, arrive; quên rằng hậu tố -ee luôn tự mang trọng âm, khác hẳn -ment, -ful, -less; nhầm hậu tố -ic với -ical dù cả hai đều kéo trọng âm về âm tiết trước nó; và đọc nhầm dạng hỏi, tìm từ lạc nhóm trong khi đề yêu cầu chọn từ khớp một vị trí cho sẵn.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Tóm tắt

Muốn xử lý nhanh câu hỏi trọng âm, em bật quy tắc theo thứ tự: kiểm tra hậu tố trước (-tion, -ic, -ee đổi quy luật), rồi mới xét loại từ (danh từ/tính từ nhấn một, động từ nhấn hai), và luôn đọc kỹ đề hỏi tìm từ lạc nhóm hay tìm từ khớp vị trí cho sẵn.

Bài tiếp theo chuyển sang phần ngữ âm còn lại của đề tuyển sinh 10: cách phát âm đuôi -s/-es, đuôi -ed, và cách phân biệt các nguyên âm dễ nhầm.