Thu thập, phân loại dữ liệu và lập bảng số liệu

Sau bài này, em thu thập được dữ liệu bằng quan sát hoặc khảo sát, phân loại đúng một dữ liệu là định tính hay định lượng, và lập được bảng số liệu từ dữ liệu vừa thu thập.

Thu thập dữ liệu là quá trình lấy thông tin về một vấn đề đang quan tâm, theo một trong ba cách chính: quan sát trực tiếp (đếm số xe đạp trong sân trường lúc ra chơi), phỏng vấn hoặc phát phiếu khảo sát (hỏi từng bạn thích môn thể thao nào), hoặc tra cứu từ nguồn có sẵn (xem lại sổ điểm để biết điểm kiểm tra của cả lớp).

Sau khi thu thập, ta lập bảng số liệu: một cột liệt kê từng loại dữ liệu (hoặc từng giá trị), cột bên cạnh ghi số lần xuất hiện — gọi là tần số. Cách đếm nhanh và ít sai sót nhất vẫn là vạch kiểm đếm: mỗi lần gặp một kết quả, gạch thêm một vạch vào đúng dòng của kết quả đó.

Trước khi dùng bảng để trả lời câu hỏi ban đầu, luôn kiểm tra lại: tổng các tần số trong bảng phải đúng bằng tổng số lần thu thập (chẳng hạn tổng số bạn được hỏi). Nếu hai con số này lệch nhau, chắc chắn có sai sót ở bước đếm hoặc ghi bảng, cần rà lại ngay chứ không được bỏ qua.

Hai ví dụ trên cùng một quy trình — thu thập, phân loại, lập bảng, đối chiếu tổng — nhưng ví dụ thứ hai đòi thêm một bước phán đoán: gọi đúng tên loại dữ liệu trước khi lập bảng. Đây đúng dạng câu hỏi hay gặp trong đề kiểm tra lớp 6, khi đề vừa hỏi "loại dữ liệu gì" vừa yêu cầu lập bảng.

Bảng số liệu là bước khởi đầu, nhưng nhìn vào một cột số dài vẫn khó hình dung ngay tổ nào đông hơn. Bài tiếp theo biến chính bảng số liệu này thành hình ảnh trực quan — biểu đồ tranh và biểu đồ cột — để chỉ cần nhìn là so sánh được ngay.