Biến trở — cấu tạo và nguyên lí hoạt động

**Biến trở con chạy** gồm một dây dẫn hợp kim có điện trở suất lớn (thường là nicrom hoặc constantan), quấn đều thành nhiều vòng quanh một lõi sứ cách điện hình trụ. Hai đầu dây quấn nối với hai chốt cố định của biến trở; một **con chạy** có thể trượt dọc theo các vòng dây, tiếp xúc điện với dây quấn tại đúng điểm nó đang chạm vào. Khi mạch điện chỉ sử dụng một chốt cố định và con chạy, phần dây dẫn thực sự tham gia vào mạch là đoạn từ chốt đó đến điểm tiếp xúc của con chạy — KHÔNG phải toàn bộ chiều dài dây quấn. Theo quan hệ đã học ở bài trước, điện trở tỉ lệ thuận với chiều dài đoạn dây tham gia mạch, nên: khi con chạy trượt lại gần chốt, đoạn dây tham gia ngắn lại, điện trở giảm; khi con chạy trượt xa chốt, đoạn dây tham gia dài ra, điện trở tăng. Đó chính là cách một chuyển động cơ học đơn giản — trượt con chạy — làm thay đổi được điện trở của mạch mà không cần thay dây khác hay ngắt mạch. Trên thân biến trở thường ghi hai giá trị, ví dụ "20Ω – 2A": số đầu là điện trở lớn nhất của biến trở ($R_{max}$, ứng với lúc con chạy ở vị trí xa nhất, dùng toàn bộ chiều dài dây quấn); số sau là cường độ dòng điện lớn nhất được phép chạy qua biến trở mà không làm dây quấn nóng quá mức và hỏng. Biến trở khác với một dây dẫn cố định ở đúng điểm này: dây dẫn cố định có $R$ không đổi trong khi hoạt động, còn biến trở được thiết kế để người dùng chủ động thay đổi $R$ bất cứ lúc nào bằng một thao tác cơ học đơn giản — xoay núm hoặc trượt cần gạt. Ngoài loại biến trở con chạy dùng dây quấn dài, còn có loại biến trở than (chiết áp) dùng một lớp bột than dẫn điện phủ theo hình cung, con chạy trượt trên lớp than đó thay vì trên dây kim loại — nguyên lý vẫn giống hệt: thay đổi chiều dài đoạn vật liệu dẫn điện tham gia mạch để thay đổi điện trở.