Dung dịch, chất tan và dung môi

Khuấy một thìa đường vào cốc nước, đường “biến mất” nhưng nước lại có vị ngọt. Đường đã tan hết hay đã mất đi? Thực ra đường vẫn còn nguyên trong cốc, chỉ là đã phân tán đều thành những hạt quá nhỏ để mắt thường nhìn thấy. Cốc nước đường ấy là một **dung dịch** — dạng hỗn hợp em gặp mỗi ngày: nước biển, nước mắm, giấm ăn, cồn y tế, nước muối sinh lí, thậm chí cả nước ngọt có ga.

- **Chất tan** là chất bị hòa tan (ví dụ: muối, đường). - **Dung môi** là chất hòa tan chất tan, phổ biến nhất là nước. - **Dung dịch** là hỗn hợp **đồng nhất** của chất tan và dung môi. “Đồng nhất” nghĩa là ở mọi vị trí trong dung dịch, thành phần và tính chất đều giống nhau — nhìn không thấy ranh giới, để yên rất lâu cũng không lắng xuống. Đây chính là điểm khác với hỗn hợp không đồng nhất như nước lẫn cát: cát không tan, luôn lắng xuống đáy dù có khuấy kĩ đến đâu.

Nhiều bạn nghĩ chất tan luôn phải là chất rắn như muối hay đường — điều này **chưa đúng**. Chất tan có thể ở cả ba thể: - **Rắn tan trong lỏng:** muối ăn, đường tan trong nước. - **Lỏng tan trong lỏng:** cồn (ethanol) tan trong nước tạo cồn y tế; giấm là acid acetic tan trong nước. - **Khí tan trong lỏng:** khí carbon dioxide ($CO_2$) hòa tan trong nước tạo nước ngọt có ga; khí oxygen hòa tan trong nước sông, hồ giúp cá và các sinh vật dưới nước hô hấp. Dù chất tan ở thể nào, khi đã phân tán đều trong dung môi để tạo một hỗn hợp đồng nhất, ta vẫn gọi đó là dung dịch. Đây là lí do khí $CO_2$ trong nước ngọt có ga cũng được xem là chất tan, còn nước là dung môi. Việc nhận ra dung dịch quanh mình rất quan trọng, vì phần lớn phản ứng hóa học ở phòng thí nghiệm cũng như trong cơ thể sống đều diễn ra **trong dung dịch** — các chất phải hòa tan, phân tán đều thì mới dễ dàng gặp nhau và phản ứng với nhau. Vì vậy, hiểu đúng dung dịch là bước đầu tiên trước khi học các phép tính về nồng độ ở những bài sau.