Oxide là gì?

**Oxide** là hợp chất của **hai nguyên tố**, trong đó **một nguyên tố là oxygen**. Vôi sống $CaO$, khí carbon dioxide $CO_2$, gỉ sắt $Fe_2O_3$, khí sulfur dioxide $SO_2$ — tất cả đều có chung một nguyên tố là oxygen, nên đều là oxide. Ta chia oxide thành hai nhóm chính theo nguyên tố còn lại đi cùng oxygen: - **Oxide kim loại** (thường là **oxide base**): oxygen kết hợp với kim loại, ví dụ $CaO$, $Na_2O$, $Fe_2O_3$, $CuO$. - **Oxide phi kim** (thường là **oxide acid**): oxygen kết hợp với phi kim, ví dụ $CO_2$, $SO_2$, $P_2O_5$, $N_2O_5$. Cách gọi tên: tên nguyên tố còn lại + "oxide", kèm hóa trị (số La Mã trong ngoặc) nếu kim loại có nhiều hóa trị, hoặc kèm tiền tố chỉ số nguyên tử oxygen khi cần. Ví dụ: $CaO$ = calcium oxide; $Fe_2O_3$ = iron(III) oxide (vì Fe có hóa trị III trong hợp chất này); $CO_2$ = carbon dioxide ("di" nghĩa là 2 nguyên tử oxygen); $SO_2$ = sulfur dioxide. Oxide có mặt khắp nơi trong đời sống: cát và thạch anh chủ yếu là $SiO_2$ (silicon dioxide), khí $O_2$ ta hít thở kết hợp với carbon trong cơ thể sinh ra $CO_2$ khi hô hấp, còn quá trình quang hợp của cây xanh lại hấp thụ $CO_2$ để tạo ra glucose và $O_2$. Trong công nghiệp, vôi sống $CaO$ được sản xuất bằng cách **nung đá vôi** ($CaCO_3$) ở nhiệt độ cao: $CaCO_3 \xrightarrow{t^{\circ}} CaO + CO_2\uparrow$, đây là phản ứng phân hủy quen thuộc từ chương Định luật bảo toàn khối lượng — khối lượng $CaCO_3$ ban đầu bằng tổng khối lượng $CaO$ và khí $CO_2$ sinh ra. Việc phân loại đúng oxide kim loại hay oxide phi kim rất quan trọng, vì điều này quyết định oxide đó sẽ phản ứng được với acid hay với base ở hai bài học tiếp theo. Nếu phân loại nhầm — ví dụ nhầm $CO_2$ (oxide phi kim) thành oxide kim loại — học sinh rất dễ viết ra một phương trình hóa học không có thật, chẳng hạn cho $CO_2$ phản ứng với acid, trong khi thực tế $CO_2$ chỉ phản ứng được với base. Vì vậy, trước khi viết bất kỳ phương trình nào liên quan đến oxide, bước đầu tiên luôn là xác định chính xác oxide đó thuộc nhóm kim loại hay phi kim.