Tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực
Mục tiêu bài học
Sau bài này, em phân biệt được tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực bằng đúng một tiêu chí — có hay không có màng nhân bao vật chất di truyền — và xếp được một tế bào mô tả cho trước vào đúng nhóm.
Kiến thức nền cần nhớ
Bài trước em đã học rằng vật chất di truyền được bọc trong nhân ở 'đa số' tế bào (same-grade bridge) — nhưng chưa nói rõ số ít còn lại là những tế bào nào, và vì sao lại khác. Bài này làm rõ đúng điều đó.
Nếu vật chất di truyền của một tế bào không được màng nào bao bọc riêng, mà chỉ nằm tự do lẫn trong chất tế bào, tế bào đó có còn được coi là có nhân theo đúng nghĩa hay không?
Kiến thức trọng tâm
- 1
Một tế bào được mô tả: kích thước nhỏ khoảng 1,5 micromet, vật chất di truyền nằm tự do trong chất tế bào, không thấy có màng nào bao riêng quanh vùng chứa vật chất di truyền. Tế bào này thuộc nhóm nào?
- 2
Tiêu chí duy nhất đáng tin là có hay không có màng nhân bao vật chất di truyền, không phải kích thước — dù đề bài có nêu kích thước, đó chỉ là thông tin bổ sung.
- 3
Mô tả nói rõ vật chất di truyền nằm tự do, không có màng riêng bao lại — đúng đặc điểm của tế bào nhân sơ.
- 4
Kích thước 1,5 micromet cũng phù hợp với tế bào nhân sơ (thường nhỏ), củng cố thêm kết luận nhưng không phải căn cứ chính — nếu đề bài không nêu kích thước, kết luận vẫn không đổi.
- 5
Vậy tế bào này là tế bào nhân sơ, vì vật chất di truyền không được màng nào bao bọc riêng.
- 1Bảng mô tả bốn tế bào: (1) kích thước 3 micromet, vật chất di truyền tự do, không có bào quan có màng; (2) kích thước 4 micromet, vật chất di truyền có màng riêng bao lại, có vài bào quan có màng; (3) kích thước 90 micromet, vật chất di truyền có màng riêng bao lại; (4) kích thước 2 micromet, vật chất di truyền có màng riêng bao lại (một loại nấm men nhỏ). Hãy xếp mỗi tế bào vào nhân sơ hoặc nhân thực.
- 2
Vật chất di truyền tự do, không có bào quan có màng — đúng tiêu chí nhân sơ, dù kích thước nhỏ cũng chỉ là dấu hiệu đi kèm, không phải căn cứ.
- 3
Cả hai đều có vật chất di truyền được màng riêng bao lại — đúng tiêu chí nhân thực, bất kể kích thước 4 micromet hay 90 micromet chênh lệch nhau rất nhiều.
- 4
Tế bào (4) chỉ 2 micromet, nhỏ hơn cả tế bào (2), nên nếu dùng kích thước để đoán sẽ dễ kết luận nhầm là nhân sơ. Nhưng đề bài đã nói rõ vật chất di truyền có màng riêng bao lại — đúng tiêu chí nhân thực, đây là một tế bào nấm men thật, một sinh vật nhân thực có kích thước khá nhỏ.
- 5
Vậy: tế bào (1) là nhân sơ; tế bào (2), (3), (4) đều là nhân thực — trường hợp (4) là ví dụ điển hình cho thấy kích thước nhỏ không đồng nghĩa với nhân sơ, tiêu chí đúng luôn là có hay không có màng nhân.
Luyện tập có hướng dẫn
Luyện tập độc lập
Kiểm tra nhanh
Tế bào nhân sơ: vật chất di truyền KHÔNG có màng riêng bao, cấu tạo đơn giản, đại diện là vi khuẩn. Tế bào nhân thực: vật chất di truyền CÓ màng riêng bao thành nhân, chất tế bào có nhiều bào quan có màng, gồm thực vật, động vật, nấm và nhiều sinh vật khác. Tiêu chí duy nhất là màng nhân, không phải kích thước.
Bài sau vẫn ở nhóm tế bào nhân thực, nhưng tách tiếp thành hai loại quen thuộc nhất mà em vừa gặp trong ví dụ: tế bào thực vật và tế bào động vật.