Ôn tập — Vận chuyển các chất trong cây

Một cây con phát triển chậm hơn hẳn cây cùng lứa dù nhận đủ ánh sáng và lượng nước tưới như nhau. Kiểm tra đất thấy khá chặt, ít tơi xốp. Quá trình nào nhiều khả năng bị ảnh hưởng, và vì sao?

Đề bài đã xác nhận cả hai yếu tố này giống nhau giữa hai cây, nên không phải nguyên nhân chính gây khác biệt.

Đất chặt, ít tơi xốp giữ ít oxygen hơn trong các khoảng trống giữa hạt đất, ảnh hưởng trực tiếp tới hô hấp của rễ.

Hấp thụ khoáng chất cần năng lượng từ hô hấp tế bào; thiếu oxygen làm giảm năng lượng này, khiến cây hấp thụ khoáng chất kém hơn dù nước tưới đủ.

Vậy nhiều khả năng đất chặt đã làm giảm hấp thụ chất khoáng do thiếu oxygen cho hô hấp rễ, khiến cây thiếu nguyên liệu để phát triển dù không thiếu nước hay ánh sáng.

Một vườn ươm có ba cây con biểu hiện bất thường: Cây X mới chuyển chậu, rễ bị đứt nhiều, héo dù đất ẩm. Cây Y bị bón phân đạm quá liều ngay sát gốc, lá non cháy mép. Cây Z bị buộc dây thừng quá chặt quanh gốc trong nhiều tuần, phần trên vẫn xanh tốt nhưng rễ yếu dần. Xác định quá trình bị gián đoạn ở mỗi cây.

Đứt rễ làm mất vùng lông hút, giảm mạnh khả năng hút nước bằng thẩm thấu dù đất đủ ẩm — quá trình bị gián đoạn là hấp thụ nước ở rễ.

Bón phân quá liều làm nồng độ chất tan ngoài đất vượt quá trong tế bào, đảo ngược chiều thẩm thấu, kéo nước ra khỏi tế bào lông hút — quá trình bị gián đoạn cũng là hấp thụ nước, nhưng do nguyên nhân ngược hẳn với cây X.

Dây thừng buộc chặt quanh gốc siết chặt phần vỏ, cắt đứt mạch rây tại đó tương tự khoanh vỏ; mạch gỗ nằm sâu hơn không bị ảnh hưởng nên phần trên vẫn xanh tốt, nhưng rễ thiếu chất hữu cơ nên yếu dần — quá trình bị gián đoạn là vận chuyển chất hữu cơ qua mạch rây.

Vậy cây X và cây Y đều gián đoạn ở khâu hấp thụ nước nhưng do hai nguyên nhân trái ngược (mất lông hút và đảo ngược thẩm thấu); cây Z gián đoạn ở khâu vận chuyển chất hữu cơ do mạch rây bị siết chặt, trong khi mạch gỗ của cả ba cây không nhất thiết bị ảnh hưởng theo cùng cách.