Bài học

Vào thẳng vấn đề trong hai câu

Mục tiêu bài học

Sau bài này, em viết được câu mở đoạn đi thẳng vào vấn đề và giải thích đúng từ khoá của đề.

Kiến thức cần có

Cần cách nhận diện dạng đề và khung sáu phần ở bài trước.

Câu hỏi mở đầu

Rất nhiều bài mở đoạn bằng "Trong cuộc sống hiện nay, có rất nhiều vấn đề đáng để chúng ta suy nghĩ…". Câu ấy dài mười chữ mà chưa nói gì. Vấn đề nằm ở đâu?

Ý tưởng cốt lõi

Vấn đề là nó không mang thông tin nào của riêng đề này. Câu ấy lắp vừa vào mọi đề nghị luận xã hội từng ra, nên người chấm đọc xong vẫn chưa biết em định bàn về cái gì.

Đoạn 200 chữ không có chỗ cho một câu như thế. Mở đoạn chỉ cần một đến hai câu, và phải nêu ra ngay từ khoá của đề.

Cách chắc nhất: lấy chính từ khoá của đề đặt vào câu đầu tiên. Đề hỏi về tính tự lập thì câu mở phải có chữ "tự lập". Nghe thì đơn giản, nhưng đó là cách nhanh nhất để người chấm biết em đã xác định đúng vấn đề — và phần "xác định đúng vấn đề" là một mục có điểm riêng trong đáp án.

Vấn đề là **nó không mang thông tin nào của riêng đề này**. Câu ấy lắp vừa vào mọi đề nghị luận xã hội từng ra, nên người chấm đọc xong vẫn chưa biết em định bàn về cái gì. Đoạn 200 chữ không có chỗ cho một câu như thế. Mở đoạn chỉ cần **một đến hai câu**, và phải nêu ra ngay từ khoá của đề. Cách chắc nhất: lấy chính từ khoá của đề đặt vào câu đầu tiên. Đề hỏi về tính tự lập thì câu mở phải có chữ "tự lập". Nghe thì đơn giản, nhưng đó là cách nhanh nhất để người chấm biết em đã xác định đúng vấn đề — và phần "xác định đúng vấn đề" là một mục có điểm riêng trong đáp án.

Nếu câu mở lắp vừa sang một đề khác thì nó chưa làm được việc của mình.

Đào sâu mô hình

So sánh hai cách mở cho đề về tính tự lập.

Cách mở yếu: "Trong cuộc sống hiện nay, có rất nhiều phẩm chất mà mỗi người cần rèn luyện để hoàn thiện bản thân mình." — hai mươi chữ, chưa có chữ "tự lập" nào.

Cách mở tốt: "Tự lập là phẩm chất mà mỗi học sinh cần rèn từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường." — mười tám chữ, đã nêu đúng vấn đề và định hướng luôn cho phần sau.

Tiếp đến là giải thích. Em chỉ giải thích từ khoá, không giải thích những từ ai cũng hiểu. Với đề này, từ cần giải thích là "tự lập": tự làm lấy công việc của mình, tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, không ỷ lại vào người khác.

Một hai câu là đủ. Giải thích dài sẽ ăn mất chỗ của phần bàn luận, mà phần bàn luận mới là nơi có nhiều điểm nhất.

So sánh hai cách mở cho đề về tính tự lập. **Cách mở yếu:** "Trong cuộc sống hiện nay, có rất nhiều phẩm chất mà mỗi người cần rèn luyện để hoàn thiện bản thân mình." — hai mươi chữ, chưa có chữ "tự lập" nào. **Cách mở tốt:** "Tự lập là phẩm chất mà mỗi học sinh cần rèn từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường." — mười tám chữ, đã nêu đúng vấn đề và định hướng luôn cho phần sau. Tiếp đến là **giải thích**. Em chỉ giải thích **từ khoá**, không giải thích những từ ai cũng hiểu. Với đề này, từ cần giải thích là "tự lập": tự làm lấy công việc của mình, tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, không ỷ lại vào người khác. Một hai câu là đủ. Giải thích dài sẽ ăn mất chỗ của phần bàn luận, mà phần bàn luận mới là nơi có nhiều điểm nhất.

Với dạng hiện tượng đời sống, phần giải thích đổi thành nêu thực trạng ngắn gọn. Ví dụ với đề về thói quen trì hoãn: "Trì hoãn là việc liên tục lùi lại công việc đáng lẽ phải làm ngay. Không khó để bắt gặp cảnh nhiều bạn học sinh dồn cả bài tập của một tuần vào tối trước hạn nộp."

Câu thứ hai vừa giải thích vừa cho thấy hiện tượng có thật, nên nó làm được hai việc cùng lúc — rất đáng dùng khi chỗ viết chỉ có 200 chữ.

Với dạng hiện tượng đời sống, phần giải thích đổi thành **nêu thực trạng ngắn gọn**. Ví dụ với đề về thói quen trì hoãn: "Trì hoãn là việc liên tục lùi lại công việc đáng lẽ phải làm ngay. Không khó để bắt gặp cảnh nhiều bạn học sinh dồn cả bài tập của một tuần vào tối trước hạn nộp." Câu thứ hai vừa giải thích vừa cho thấy hiện tượng có thật, nên nó làm được hai việc cùng lúc — rất đáng dùng khi chỗ viết chỉ có 200 chữ.

Cẩn thận với việc giải thích sai từ khoá. Đề hỏi "ý nghĩa của thất bại" mà em đi giải thích "thành công là gì" thì lệch ngay từ câu thứ hai, và cả đoạn sau đó dù hay vẫn bị trừ vì không đúng trọng tâm. Trước khi giải thích, hãy gạch chân từ khoá trong đề và tự hỏi: mình đang định nghĩa đúng chữ được gạch chân chưa.

Ví dụ

Viết mở đoạn và giải thích

1
Viết phần mở đoạn và giải thích cho đề: "Suy nghĩ về tính tự lập của học sinh hiện nay."
2
Hai phần đầu của đoạn, chiếm khoảng 3–4 câu trong tổng số 10–15 câu.
3
Đặt từ khoá vào câu đầu; định nghĩa từ khoá ấy bằng lời của mình.
4
Tự lập là phẩm chất mà mỗi học sinh cần rèn từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Hiểu một cách giản dị, tự lập là tự làm lấy công việc của mình, tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và không ỷ lại vào người khác.
5
Câu đầu nêu đúng từ khoá nên người chấm thấy ngay em xác định đúng vấn đề; câu sau định nghĩa gọn trong một câu, không lấn sang phần bàn luận.
6
Mở đoạn bằng một câu rào đón chung chung rồi mới nhắc tới tự lập ở câu thứ ba — mất hai dòng quý giá của đoạn 200 chữ.

Ví dụ

Sửa một mở đoạn yếu

1
Nhận xét và viết lại mở đoạn sau cho đề về thói quen trì hoãn: "Cuộc sống ngày nay có rất nhiều điều khiến chúng ta phải suy nghĩ. Trong đó có một vấn đề rất đáng quan tâm mà em muốn nói tới sau đây."
2
Bài luyện sửa lỗi. Nhận ra lỗi ở bài người khác là cách nhanh nhất để không lặp lại.
3
Kiểm tra: mở đoạn đã có từ khoá của đề chưa, và có lắp sang đề khác được không.
4
Mở đoạn trên có hai lỗi. Thứ nhất, cả hai câu đều không chứa từ khoá "trì hoãn", nên người chấm đọc xong vẫn chưa biết đoạn văn bàn về gì. Thứ hai, câu "em muốn nói tới sau đây" chỉ là lời hứa sẽ nói, chứ chưa nói gì — trong đoạn 200 chữ thì đó là sự lãng phí.
Có thể viết lại: "Trì hoãn là thói quen liên tục lùi lại công việc đáng lẽ phải làm ngay, và nó đang khá phổ biến trong học sinh hiện nay."
Bản viết lại chỉ một câu nhưng đã nêu đúng vấn đề, đồng thời gợi được thực trạng để dẫn sang phần sau.
Mở đoạn trên có hai lỗi. Thứ nhất, cả hai câu đều không chứa từ khoá "trì hoãn", nên người chấm đọc xong vẫn chưa biết đoạn văn bàn về gì. Thứ hai, câu "em muốn nói tới sau đây" chỉ là lời hứa sẽ nói, chứ chưa nói gì — trong đoạn 200 chữ thì đó là sự lãng phí. Có thể viết lại: "Trì hoãn là thói quen liên tục lùi lại công việc đáng lẽ phải làm ngay, và nó đang khá phổ biến trong học sinh hiện nay." Bản viết lại chỉ một câu nhưng đã nêu đúng vấn đề, đồng thời gợi được thực trạng để dẫn sang phần sau.
5
Chỉ ra lỗi theo tiêu chí cụ thể chứ không chê chung chung, và bản viết lại ngắn hơn hẳn mà mang nhiều thông tin hơn.
6
Sửa bằng cách thêm chữ cho câu hay hơn nhưng vẫn không đưa từ khoá vào — lỗi gốc chưa được chạm tới.

Luyện tập có hướng dẫn

Tự luyện và kiểm tra nhanh

Lỗi thường gặp

Đừng mở đoạn bằng câu rào đón chung chung; đừng giải thích những từ ai cũng hiểu; và đừng để phần giải thích dài hơn phần bàn luận.

Chốt bài: Em đã viết được câu mở đoạn đi thẳng vào vấn đề và giải thích đúng từ khoá của đề. Bài sau vào phần dài nhất và nhiều điểm nhất của đoạn: bàn luận bằng lí lẽ và dẫn chứng.