Bài học

Should và ought to — đưa ra lời khuyên

Mục tiêu bài học

Mục tiêu: em dùng đúng should và ought to để đưa ra lời khuyên chung, hiểu sự khác biệt nhỏ về mức độ trang trọng giữa hai động từ khuyết thiếu này.

Kiến thức cần có trước

Em đã học các động từ khuyết thiếu can, must từ những lớp trước, biết rằng chúng đứng trước động từ nguyên mẫu không 'to' (can go, must go). Bài này thêm should và ought to vào nhóm đó, nhưng ought to có một điểm khác cần chú ý ngay từ đầu: nó có chữ 'to'.

Khởi động

Nam muốn chơi guitar giỏi hơn để tham gia câu lạc bộ âm nhạc của trường nhưng tập rất thất thường. Cậu hỏi Linh: 'What do you think I should do?' Linh trả lời: 'You should practise every day, even just for fifteen minutes. You ought to record yourself playing too, so you can hear your own mistakes.' Linh vừa đưa ra hai lời khuyên bằng hai cách nói khác nhau — should và ought to — nhưng cả hai đều mang nghĩa 'nên'. Vậy hai cách nói này khác nhau ở đâu?

Should — lời khuyên phổ biến nhất

Should là động từ khuyết thiếu quen thuộc nhất để đưa ra lời khuyên, đúng chuẩn văn nói và văn viết hằng ngày. Cấu trúc: chủ ngữ + should/shouldn't + động từ nguyên mẫu, không có 'to': 'You should practise every day.' 'You shouldn't skip rehearsals.' Should dùng được trong hầu hết mọi tình huống, từ lời khuyên nhẹ nhàng giữa bạn bè đến lời khuyên trong bài luận trang trọng, và là lựa chọn an toàn nhất khi em không chắc nên dùng động từ khuyết thiếu nào.

Ought to — cùng nghĩa nhưng có 'to'

Ought to mang nghĩa gần như giống hệt should, nhưng có một khác biệt về hình thức mà học sinh rất hay quên: sau ought luôn có 'to' rồi mới tới động từ nguyên mẫu — 'You ought to record yourself.' không phải 'You ought record yourself.' Về sắc thái, ought to đôi khi nghe trang trọng hơn hoặc mang tính đạo lý, bổn phận nhiều hơn should một chút — ví dụ 'We ought to support our classmates who are struggling.' nghe như một điều nên làm vì đạo đức, trong khi 'We should support our classmates.' chỉ đơn thuần là một gợi ý thực tế. Một điểm khác: ought to ít khi xuất hiện ở câu hỏi hoặc câu phủ định trong văn nói hằng ngày (dạng phủ định 'ought not to' khá trang trọng), nên trong phần lớn bài kiểm tra, should mới là lựa chọn phổ biến hơn khi phải chọn một trong hai ở câu phủ định hoặc câu hỏi.

Cùng một vị trí trong câu, should bỏ qua 'to' còn ought bắt buộc phải có 'to' trước động từ nguyên mẫu.

Ví dụ

Viết lại lời khuyên cho Quang trước buổi biểu diễn

1
Quang lo lắng: 'I don't warm up my voice before singing on stage.' Em cần viết lại thành lời khuyên bắt đầu bằng 'Quang should...' và một câu khác bắt đầu bằng 'Quang ought to...'. Bẫy là học sinh hay quên 'to' khi chuyển sang ought.
2
Với should: chủ ngữ + should + động từ nguyên mẫu, không 'to' — 'Quang should warm up his voice before singing on stage.' Với ought to: chủ ngữ + ought + to + động từ nguyên mẫu — 'Quang ought to warm up his voice before singing on stage.'
3
Nếu viết 'Quang should to warm up...', đó là sai vì should không bao giờ đi với 'to'. Nếu viết 'Quang ought warm up...' (thiếu 'to'), đó cũng sai vì ought luôn cần 'to' theo sau.
4
'Quang should warm up his voice before singing on stage.' và 'Quang ought to warm up his voice before singing on stage.' — hai câu cùng nghĩa, chỉ khác nhau ở việc có hay không có 'to'.
5
Nếu Quang muốn diễn đạt lời khuyên phủ định ('không nên hát khi chưa khởi động giọng'), cách tự nhiên nhất là dùng shouldn't: 'Quang shouldn't sing on stage without warming up his voice first.' — 'ought not to' ít dùng trong văn nói thông thường.

Ví dụ

Tìm và sửa lỗi trong lời khuyên của Trang

1
Trang nhắn cho câu lạc bộ văn nghệ: 'Everyone ought arrive early for the rehearsal, and the new members should to introduce themselves to the group.' Một câu ở đây sai cấu trúc.
2
Cả hai câu đều sai. 'Everyone ought arrive early' thiếu 'to' sau ought. 'Should to introduce' lại thừa 'to' vì should không bao giờ đi với 'to'.
3
Câu đầu sửa thành 'Everyone ought to arrive early for the rehearsal.' Câu sau sửa thành 'the new members should introduce themselves to the group.'
4
'Everyone ought to arrive early for the rehearsal, and the new members should introduce themselves to the group.'
5
Quy tắc chỉ có một chữ khác biệt nhưng quyết định đúng sai cả câu: should không 'to', ought to luôn có 'to' — hãy kiểm tra kỹ mỗi khi viết một trong hai động từ này.

Ví dụ

Chọn giữa should và ought to theo ngữ cảnh trang trọng

1
An đang viết hai đoạn: một tin nhắn cho nhóm bạn thân về buổi tập nhạc cuối tuần, và một đoạn trong bài luận về trách nhiệm giữ gìn âm nhạc dân tộc. Em cần quyết định đoạn nào hợp với should thông thường, đoạn nào hợp hơn với ought to. Bẫy là nghĩ rằng chỉ có một lựa chọn đúng duy nhất trong mọi trường hợp.
2
Trong tin nhắn thân mật, cả should và ought to đều đúng ngữ pháp, nhưng should tự nhiên hơn: 'We should meet at 4 p.m. instead of 5.' Trong đoạn luận mang tính đạo lý về trách nhiệm cộng đồng, ought to nghe trang trọng và nhấn mạnh bổn phận hơn: 'Every generation ought to preserve its traditional music for the ones that come after.'
3
Nếu dùng ought to cho tin nhắn thân mật ('We ought to meet at 4 p.m.'), câu không sai ngữ pháp nhưng nghe hơi cứng và xa lạ giữa bạn bè. Nếu dùng should cho câu luận về bổn phận ('Every generation should preserve...'), câu vẫn đúng nhưng mất đi phần nào sắc thái trang trọng, đạo lý mà ought to mang lại.
4
Should phù hợp hơn cho tin nhắn thân mật hằng ngày; ought to phù hợp hơn cho câu mang tính bổn phận, đạo lý trang trọng — cả hai đều đúng ngữ pháp, khác nhau ở sắc thái.
5
Khi không chắc chắn về ngữ cảnh, cứ chọn should — đây là lựa chọn an toàn, tự nhiên trong hầu hết tình huống nói và viết của học sinh THPT; chỉ chuyển sang ought to khi câu văn thật sự mang giọng điệu nghiêm túc về bổn phận.

Luyện tập có gợi ý

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Bẫy thường gặp

Bẫy phổ biến nhất là lẫn 'to' giữa should và ought — should không bao giờ có 'to' ngay sau nó, còn ought luôn phải có 'to'. Một mẹo nhỏ: nhớ rằng 'ought' và 'to' luôn đi cùng nhau như một cặp không thể tách rời.

Em vừa học cách dùng should và ought to để đưa ra lời khuyên chung, và ghi nhớ quy tắc 'to' phân biệt hai từ này. Bài tiếp theo giới thiệu một cách nói lời khuyên khác — had better — mạnh hơn hẳn should, thường đi kèm một hậu quả nếu lời khuyên không được làm theo.