Bài học

Tính từ đuôi -ed/-ing diễn tả cảm xúc khi nghe nhạc

Mục tiêu bài học

Mục tiêu: em chọn đúng tính từ đuôi -ed hay -ing để nói về cảm xúc của mình khi nghe nhạc, phân biệt được khi nào tính từ đang tả nguồn gây cảm xúc và khi nào đang tả người trải nghiệm cảm xúc đó.

Kiến thức cần có trước

Bài trước em đã có tính từ miêu tả đặc điểm bài hát (catchy, upbeat, mournful...). Bài này chuyển sang một nhóm tính từ khác hẳn: tính từ có dạng động từ thêm đuôi -ed hoặc -ing, ví dụ moved / moving, relaxed / relaxing — một cặp từ nhưng mang hai vai trò khác nhau hoàn toàn.

Khởi động

Hoa nói với Phong hai câu: 'This song is relaxing.' và 'I feel relaxed when I listen to this song.' Cả hai câu đều đúng ngữ pháp và đều nói về sự thư giãn, nhưng nếu để ý kỹ, chủ ngữ của hai câu khác nhau: câu đầu chủ ngữ là 'this song', câu sau chủ ngữ là 'I'. Vì sao cùng một cảm giác thư giãn mà một câu dùng relaxing, câu kia lại dùng relaxed? Đây chính là quy tắc em sẽ nắm chắc trong bài này.

Quy tắc: -ing cho nguồn gây cảm xúc, -ed cho người trải nghiệm

Quy tắc cốt lõi rất đơn giản khi em nhìn đúng vào chủ ngữ của câu. Nếu chủ ngữ là vật, sự việc, hoặc người gây ra cảm xúc đó cho người khác, ta dùng tính từ đuôi -ing: 'The concert was exciting.' — buổi hòa nhạc (vật gây cảm xúc) là exciting. Nếu chủ ngữ là người đang trải nghiệm, đang cảm nhận cảm xúc đó, ta dùng tính từ đuôi -ed: 'The audience felt excited.' — khán giả (người trải nghiệm) felt excited. Một số cặp thường gặp khi nói về âm nhạc: moved / moving, relaxed / relaxing, excited / exciting, bored / boring, amazed / amazing, inspired / inspiring.

Vì sao 'I am boring' lại nguy hiểm

Đây là điểm học sinh lớp 10 sai nhiều nhất, vì tiếng Việt không có sự phân biệt này — 'tôi thấy chán' và 'tôi thật chán' nghe gần giống nhau, nhưng trong tiếng Anh chúng hoàn toàn khác nghĩa. 'I am bored.' nghĩa là tôi đang cảm thấy chán (một trạng thái tạm thời, hoàn toàn bình thường khi ngồi nghe một bài giảng dài). 'I am boring.' lại nghĩa là bản thân tôi là một người nhàm chán, khiến người khác cảm thấy chán — một lời tự nhận xét khá nặng nề mà học sinh không hề định nói. Chú ý là một người vẫn có thể là 'boring' theo nghĩa chuẩn nếu người đó khiến người khác chán, ví dụ 'My classmate is boring because he only talks about one topic.' — ở đây bạn ấy (chủ ngữ) là nguồn gây ra cảm giác chán cho người khác, nên -ing vẫn đúng.

Cùng một logic áp dụng cho cặp excited/exciting: 'The final round of the singing contest was exciting.' — vòng chung kết là nguồn tạo cảm giác hồi hộp; còn 'The contestants felt excited before going on stage.' — các thí sinh mới là người trải nghiệm cảm giác đó. Khi hai vế của một câu đối lập nhau, tính từ cũng phải đổi theo: 'The lecture was so boring that most students felt bored after ten minutes.' vừa tả bài giảng (boring) vừa tả học sinh (bored) trong cùng một câu, và đây là cách một câu văn tự nhiên thường được viết.

Bước một luôn là bước quyết định: nhìn đúng vào chủ ngữ trước khi chọn đuôi từ.

Ví dụ

Điền đúng dạng tính từ theo cảm xúc của Nam

1
Nam viết nhật ký âm nhạc: 'Yesterday I went to a concert. The performance was really ___ (amaze). I felt so ___ (inspire) that I want to learn the guitar now.' Bẫy là cả hai chỗ trống đều liên quan tới cảm xúc mạnh, dễ khiến học sinh chọn cùng một đuôi cho cả hai.
2
Chỗ trống đầu có chủ ngữ là 'the performance' — buổi biểu diễn, nguồn gây cảm xúc, nên dùng đuôi -ing: amazing. Chỗ trống sau có chủ ngữ là 'I' — chính Nam, người trải nghiệm cảm xúc, nên dùng đuôi -ed: inspired.
3
Nếu điền amazed cho chỗ trống đầu, câu sẽ sai vì buổi biểu diễn không thể 'cảm thấy' ngạc nhiên — chỉ con người mới trải nghiệm cảm xúc. Nếu điền inspiring cho chỗ trống sau, câu cũng sai vì Nam là người, không phải nguồn truyền cảm hứng cho ai khác trong câu này.
4
'The performance was really amazing. I felt so inspired that I want to learn the guitar now.'
5
Nếu đổi chủ ngữ câu hai thành 'The performance', ta phải đổi lại thành inspiring: 'The performance was so inspiring that I want to learn the guitar now.' — cùng một sự việc, nhưng đổi chủ ngữ thì đổi cả đuôi tính từ.

Ví dụ

Sửa lỗi trong đoạn hội thoại của Linh và An

1
Linh nói: 'Why do you look so bored today?' An trả lời: 'Our music class was so boring. The teacher only played one song for the whole lesson, and I was so bored I almost fell asleep. Actually, I think I am a boring person when it comes to slow classical music.' Một câu ở đây dùng sai đuôi tính từ.
2
Câu cuối 'I am a boring person' đang có nghĩa là 'tôi là một người nhàm chán, khiến người khác chán' — nhưng ý An muốn nói là cô ấy dễ cảm thấy chán khi nghe nhạc cổ điển chậm, tức là cô ấy là người trải nghiệm cảm giác chán, không phải người gây ra nó.
3
Câu đúng phải là: 'Actually, I think I get bored easily when it comes to slow classical music.' hoặc 'I am a person who gets bored easily with slow classical music.' — dùng bored (đuôi -ed) vì An đang nói về cảm giác của chính mình.
4
'Actually, I get bored easily when it comes to slow classical music.' — câu này giữ đúng nghĩa An muốn: cô ấy là người dễ cảm thấy chán, không phải người khiến người khác chán.
5
Khi chủ ngữ là 'I' và câu đang nói về cảm giác của chính người nói, đuôi -ed hầu như luôn là lựa chọn đúng — trừ khi câu cố tình nói người đó gây chán cho người khác.

Luyện tập có gợi ý

Luyện tập độc lập

Kiểm tra nhanh

Bẫy thường gặp

Bẫy nguy hiểm nhất bài này là tự nhận mình là '-ing' khi ý thật là '-ed', đặc biệt với bored/boring và excited/exciting — hai lỗi này đổi hẳn nghĩa câu nói. Trước khi viết, luôn tự hỏi: 'mình đang là nguồn gây cảm xúc, hay mình đang trải nghiệm cảm xúc đó?'

Em vừa nắm được quy tắc phân biệt tính từ đuôi -ed và -ing qua sáu cặp từ thường gặp khi nói về âm nhạc, và vì sao 'I am boring' lại là một lỗi nghiêm trọng cần tránh. Chương tiếp theo chuyển hướng sang một chủ điểm ngữ pháp khác nhưng vẫn liên quan tới âm nhạc và cộng đồng: cách dùng động từ khuyết thiếu để đưa ra lời khuyên, bắt đầu với should và ought to.