Bài học

Bài 1: Luyện tập tổng hợp bốn phép tính

Bạn Mi và vẹt Ríu đang phụ mẹ làm bánh trong bếp.
Công thức ghi cần 1,5 kg bột mì.
Mi thấy có hai túi bột, một túi còn 0,8 kg, túi kia còn 1,2 kg.
Mi định lấy cả hai túi ra dùng, nhưng Ríu kêu lên: "Khoan đã Mi ơi. Mình tính xem sau khi làm bánh xong thì còn thừa bao nhiêu bột để cất đi chứ."

Thứ tự thực hiện các phép tính

Để tính đúng lượng bột còn lại, các em cần nhớ lại thứ tự thực hiện các phép tính.
Quy tắc này rất quan trọng khi một bài toán có nhiều hơn một phép tính đó.

Quy tắc ưu tiên: Trong ngoặc trước, ngoài ngoặc sau. Nhân chia trước, cộng trừ sau.

Khi trong biểu thức có cả phép nhân, chia và cộng, trừ, ta sẽ thực hiện các phép tính nhân và chia trước.
Sau đó mới thực hiện các phép tính cộng và trừ.
Nếu biểu thức chỉ có phép cộng và trừ hoặc chỉ có phép nhân và chia, ta thực hiện lần lượt từ trái sang phải.

Ví dụ

Làm cùng Mi và Ríu nào

1
Tính giá trị của biểu thức sau:
$40,5 - (12,8 + 3,2) : 4$
Tính giá trị của biểu thức sau: $40,5 - (12,8 + 3,2) : 4$
2
Mi bảo: "Ưu tiên trong ngoặc trước nhé."
1. Tính trong ngoặc: $12,8 + 3,2 = 16$ .
2. Biểu thức bây giờ là: $40,5 - 16 : 4$ .
3. Ríu nhắc: "Nhân chia trước, cộng trừ sau."
  Ta thực hiện phép chia: $16 : 4 = 4$ .
4. Cuối cùng, thực hiện phép trừ: $40,5 - 4 = 36,5$ .
  Vậy giá trị của biểu thức là 36,5.
Mi bảo: "Ưu tiên trong ngoặc trước nhé." 1. Tính trong ngoặc: $12,8 + 3,2 = 16$. 2. Biểu thức bây giờ là: $40,5 - 16 : 4$. 3. Ríu nhắc: "Nhân chia trước, cộng trừ sau." Ta thực hiện phép chia: $16 : 4 = 4$. 4. Cuối cùng, thực hiện phép trừ: $40,5 - 4 = 36,5$. Vậy giá trị của biểu thức là 36,5.
3
Luôn tuân thủ thứ tự: Ngoặc $\rightarrow$ Nhân, Chia $\rightarrow$ Cộng, Trừ.
Luôn tuân thủ thứ tự: Ngoặc $\rightarrow$ Nhân, Chia $\rightarrow$ Cộng, Trừ.

Thử thách nhỏ cho em

Ríu suýt nữa thì nhầm.

Khi gặp biểu thức $50 - 8 \times 2,5$ , Ríu vội vàng tính $50 - 8 = 42$ rồi mới nhân với 2,5. Cách tính này là sai nhé.

Tại sao lại sai?
Vì Ríu đã thực hiện phép trừ trước phép nhân, không đúng theo thứ tự ưu tiên.

Phải làm thế nào cho đúng?
Ta phải thực hiện phép nhân trước: $8 \times 2,5 = 20$ .
Sau đó mới thực hiện phép trừ: $50 - 20 = 30$ .
Kết quả đúng phải là 30. Em hãy cẩn thận để không mắc lỗi giống Ríu nhé.

Khi gặp biểu thức $50 - 8 \times 2,5$, Ríu vội vàng tính $50 - 8 = 42$ rồi mới nhân với 2,5. Cách tính này là sai nhé. **Tại sao lại sai?** Vì Ríu đã thực hiện phép trừ trước phép nhân, không đúng theo thứ tự ưu tiên. **Phải làm thế nào cho đúng?** Ta phải thực hiện phép nhân trước: $8 \times 2,5 = 20$. Sau đó mới thực hiện phép trừ: $50 - 20 = 30$. Kết quả đúng phải là 30. Em hãy cẩn thận để không mắc lỗi giống Ríu nhé.

Vận dụng vào bài toán thực tế

Bây giờ, chúng mình cùng quay lại câu chuyện của Mi và Ríu ở đầu bài nhé. Vận dụng quy tắc vừa học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống thật thú vị phải không nào?

Ví dụ

Bài toán của Mi và Ríu

1
Một người thợ may có một tấm vải dài 25,5 mét. Lần đầu, người đó cắt ra 4,5 mét để may quần. Lần thứ hai, người đó cắt ra 3 mảnh vải để may áo, mỗi mảnh dài 1,2 mét. Hỏi tấm vải còn lại dài bao nhiêu mét?
2
Đầu tiên, ta cần viết biểu thức thể hiện số mét vải còn lại.
Số vải ban đầu là 25,5 mét.
Số vải đã cắt là tổng của lần đầu và lần hai.
Lần hai cắt 3 mảnh, mỗi mảnh 1,2 mét, vậy đã cắt: $3 \times 1,2$ mét.
Vậy, biểu thức tính số vải còn lại là: $25,5 - (4,5 + 3 \times 1,2)$ .

Bây giờ cùng tính nhé:
1. Trong ngoặc có cộng và nhân, ta làm nhân trước: $3 \times 1,2 = 3,6$ mét.
2. Tiếp tục tính trong ngoặc: $4,5 + 3,6 = 8,1$ mét. Đây là tổng số vải đã cắt.
3. Cuối cùng, tính số vải còn lại: $25,5 - 8,1 = 17,4$ mét.
  Đáp số: Tấm vải còn lại dài 17,4 mét.
Đầu tiên, ta cần viết biểu thức thể hiện số mét vải còn lại. Số vải ban đầu là 25,5 mét. Số vải đã cắt là tổng của lần đầu và lần hai. Lần hai cắt 3 mảnh, mỗi mảnh 1,2 mét, vậy đã cắt: $3 \times 1,2$ mét. Vậy, biểu thức tính số vải còn lại là: $25,5 - (4,5 + 3 \times 1,2)$. Bây giờ cùng tính nhé: 1. Trong ngoặc có cộng và nhân, ta làm nhân trước: $3 \times 1,2 = 3,6$ mét. 2. Tiếp tục tính trong ngoặc: $4,5 + 3,6 = 8,1$ mét. Đây là tổng số vải đã cắt. 3. Cuối cùng, tính số vải còn lại: $25,5 - 8,1 = 17,4$ mét. Đáp số: Tấm vải còn lại dài 17,4 mét.
3
Để chắc chắn, ta cộng số vải còn lại với tổng số vải đã cắt xem có bằng ban đầu không nhé.
$17,4$ (vải còn lại) $+ 8,1$ (vải đã cắt) $= 25,5$ mét.
Kết quả trùng với độ dài tấm vải ban đầu. Vậy là chúng ta đã tính đúng.
Để chắc chắn, ta cộng số vải còn lại với tổng số vải đã cắt xem có bằng ban đầu không nhé. $17,4$ (vải còn lại) $+ 8,1$ (vải đã cắt) $= 25,5$ mét. Kết quả trùng với độ dài tấm vải ban đầu. Vậy là chúng ta đã tính đúng.
4
Đọc kĩ đề bài để viết đúng biểu thức, rồi mới áp dụng quy tắc tính giá trị.

Chiến thắng

Tuyệt vời. Em đã thành thạo việc tính toán các biểu thức phức tạp rồi đấy.
Giờ thì không bài toán nào có thể làm khó em được nữa.

Mi và Ríu đã tính toán xong xuôi và làm bánh rất vui.
Giờ thì hai bạn ấy đang nghĩ cách trang trí căn phòng bằng những hình khối thật đẹp.
Em có muốn tham gia cùng không? Hẹn gặp em ở bài học về hình hộp chữ nhật và hình lập phương nhé.