Bài học

Thực hành phỏng vấn và trình bày về thói quen sống khỏe

Mục tiêu bài học

Sau bài học này, em thực hiện một cuộc phỏng vấn ngắn về thói quen sống khỏe, kết hợp câu hỏi hiện tại hoàn thành/quá khứ đơn với câu trả lời dùng so/neither khi hai người có cùng thói quen, rồi ghi chú lại để viết thành một đoạn báo cáo mạch lạc.

Kiến thức nền cần có

Em đã học cách đặt câu hỏi ở hai thì (bài trước) và cách đồng tình bằng so/neither (hai bài trước đó nữa). Bài này ghép cả ba mảnh lại thành một cuộc hội thoại thật, đúng như đề thi nói/viết thường yêu cầu học sinh làm, và thêm kỹ năng chuyển từ hội thoại sang một đoạn báo cáo mạch lạc.

Câu hỏi khởi động

Trang và An được giao nhiệm vụ phỏng vấn nhau. Trang hỏi: 'Have you ever tried meditation?' An đáp: 'Yes, I have. I've done it since I started feeling stressed about exams.' Sau đó An hỏi lại: 'Have you ever tried it too?' Trang đáp: 'So have I.' Cuộc hội thoại ngắn này đã dùng cả ba điểm ngữ pháp em học trong chương -- câu hỏi hiện tại hoàn thành, since, và so. Làm sao để cấu trúc cả một bài phỏng vấn hoàn chỉnh theo cách này, rồi biến nó thành một đoạn báo cáo mà giáo viên có thể chấm điểm?

Cấu trúc một bài phỏng vấn về sức khỏe

Một bài phỏng vấn về thói quen sống khỏe thường theo bốn bước. Bước một, mở đầu bằng một câu hỏi chung dạng trải nghiệm (Have you ever...?) để phá vỡ sự ngại ngùng. Bước hai, hỏi sâu bằng câu hỏi quá khứ đơn để lấy chi tiết cụ thể (When did you...? What did you do...?). Bước ba, nếu người trả lời có cùng thói quen, đáp lại bằng so/neither thay vì lặp lại cả câu. Bước bốn, ghi chú câu trả lời bằng vài từ khóa để dùng khi viết báo cáo, không cần chép nguyên văn.

Khi chuyển từ hội thoại nói sang đoạn viết báo cáo, câu trả lời trực tiếp ('So have I') cần được viết lại thành câu đầy đủ có chủ ngữ rõ ràng ('Trang has also tried meditation'), vì bài viết không có ngữ cảnh hội thoại để người đọc hiểu 'so' đang nhắc đến việc gì. Đây là kỹ năng chuyển đổi từ văn nói sang văn viết mà nhiều học sinh bỏ qua khi tổng hợp thông tin phỏng vấn thành đoạn văn.

Khi viết báo cáo, những cụm từ vựng đã học ở đầu chương (follow a balanced diet, do regular exercise, cut down on sugar, have a headache, see a doctor...) và hai thì đã ôn (hiện tại hoàn thành, quá khứ đơn) đều quay trở lại, chỉ đổi từ dạng hội thoại trực tiếp sang dạng câu tường thuật có chủ ngữ rõ ràng. Một bài báo cáo tốt không liệt kê rời rạc từng câu hỏi-đáp, mà nối chúng bằng các từ nối quen thuộc: and, but, so, because -- ví dụ 'Trang has followed a balanced diet for two years, but she still finds it hard to cut down on sugar completely.'

Bước cuối là bước học sinh hay quên nhất khi chuyển từ nói sang viết báo cáo.

Ví dụ

Chọn đúng câu trả lời đồng tình trong hội thoại phỏng vấn

1
Nam: 'I've already finished my health project.' Phong: '___' Bẫy ở đây là chọn 'So I have' vì nghĩ trật tự câu bình thường (chủ ngữ trước trợ động từ) luôn đúng.
2
Câu gốc của Nam khẳng định ở hiện tại hoàn thành (has already finished, chia theo I là have), nên câu đồng tình phải dùng so + have, đảo trợ động từ ra trước chủ ngữ Phong (ở đây là I, tức bản thân Phong).
3
Với bốn cách viết: (a) So have I; (b) Neither have I; (c) So I have; (d) So did I -- loại (b) vì neither chỉ hợp với câu phủ định, câu gốc của Nam là khẳng định; loại (c) đảo sai trật tự, have phải đứng trước I; loại (d) dùng did, sai thì (câu gốc ở hiện tại hoàn thành, không phải quá khứ đơn).
4
Nam: 'I've already finished my health project.' Phong: 'So have I.'
5
Trước khi chọn so hay neither, luôn xác định câu gốc là khẳng định hay phủ định trước, rồi mới chọn trợ động từ theo thì. Biến thể: nếu Phong chưa làm xong, câu trả lời trung thực phải là 'I haven't finished mine yet' -- không dùng so/neither khi tình huống thực tế của hai người khác nhau, dù câu hỏi gốc giống hệt nhau.

Ví dụ

Chọn đúng câu trả lời đồng tình với một câu phủ định trong hội thoại

1
Lan: 'I didn't sleep well last night.' Trang: '___' Bẫy ở đây là chọn 'So did I' vì quên rằng câu gốc của Lan là phủ định (didn't).
2
So chỉ dùng để đồng tình với câu KHẲNG ĐỊNH; câu gốc của Lan là phủ định (didn't sleep), nên đáp án đúng phải bắt đầu bằng neither, không phải so.
3
Đổi so did I thành neither did I (did giữ dạng khẳng định vì neither đã mang nghĩa phủ định).
4
Lan: 'I didn't sleep well last night.' Trang: 'Neither did I.'
5
Trước khi trả lời, luôn hỏi lại: câu gốc bạn vừa nghe là khẳng định hay phủ định? Khẳng định dùng so, phủ định dùng neither -- không có trường hợp nào dùng lẫn hai từ này, kể cả khi câu phủ định nghe có vẻ nhẹ nhàng như 'not very well' hay 'not really'.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Lỗi thường gặp

Bẫy phổ biến nhất khi chuyển từ hội thoại sang báo cáo: giữ nguyên so/neither trong câu viết mà không thêm chủ ngữ rõ ràng, khiến người đọc không biết 'so' đang đồng tình với ai. Bẫy thứ hai: quên lùi thì khi tường thuật lại câu hỏi/câu trả lời đã nghe trong buổi phỏng vấn -- người nói ở hiện tại lúc phỏng vấn, nhưng khi viết báo cáo sau đó, câu hỏi/câu trả lời thường cần lùi một bậc thì để khớp với động từ tường thuật asked/said ở quá khứ. Bẫy thứ ba: nối các câu rời rạc bằng dấu phẩy thay vì từ nối có nghĩa, khiến đoạn báo cáo đọc như một danh sách thay vì một đoạn văn mạch lạc.

Tóm tắt

Một bài phỏng vấn tốt theo bốn bước: câu hỏi chung mở đầu, câu hỏi chi tiết ở quá khứ đơn, câu trả lời đồng tình bằng so/neither khi trùng thói quen, và ghi chú để viết lại thành câu báo cáo đầy đủ chủ ngữ, nối bằng các từ nối có nghĩa thay vì liệt kê rời rạc.

Bài tiếp theo bắt đầu chương ôn tập tổng hợp: em sẽ vận dụng cả từ vựng lẫn hai thì đã học vào các dạng bài thi thật, đúng định dạng đề kiểm tra giữa kỳ và cuối kỳ lớp 11.