Bài học

Bài 2: Giải bài toán có lời văn liên quan đến tìm thành phần chưa biết

Bạn Sao đang dọn dẹp lại giá sách của mình.
Giá sách trông thật gọn gàng với rất nhiều truyện hay.
Bỗng "vèo" một cái, mèo Mun nhảy lên, làm một chồng sách rơi xuống sàn.
Sao đếm lại số sách còn lại và thắc mắc: "Ủa, không biết Mun đã làm rơi mất bao nhiêu quyển nhỉ?".

Cùng bạn Sao tìm lời giải đáp

Bài toán của bạn Sao thật thú vị phải không em?
Đây chính là dạng toán giải có lời văn, trong đó chúng ta cần tìm một thành phần chưa biết của phép tính.
Để giải quyết vấn đề này, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu các bước cần thiết nhé.

Để giải một bài toán có lời văn, em hãy làm theo 4 bước trên.
Bước đầu tiên và quan trọng nhất là đọc thật kĩ đề bài để hiểu câu chuyện.
Sau đó, em hãy tóm tắt các dữ kiện quan trọng.
Việc tóm tắt giúp em biết rõ bài toán đã cho gì và yêu cầu tìm gì.

Ví dụ

Tìm số sách mèo Mun làm rơi

1
Lúc đầu giá sách của Sao có 35 quyển. Sau khi mèo Mun làm rơi một số quyển, trên giá chỉ còn lại 26 quyển. Hỏi mèo Mun đã làm rơi bao nhiêu quyển sách?
2
Đầu tiên, chúng mình cùng tóm tắt bài toán:
- Có: 35 quyển sách
- Làm rơi: . quyển sách?
- Còn lại: 26 quyển sách
Ta có thể gọi số sách bị rơi là $x$ . Từ tóm tắt, ta viết được phép tính trừ:
$35 - x = 26$

Bây giờ, chúng ta sẽ giải để tìm $x$ . Trong phép tính này, $x$ là số trừ.
$x = 35 - 26$
$x = 9$

Vậy là mèo Mun đã làm rơi 9 quyển sách.
Đầu tiên, chúng mình cùng tóm tắt bài toán: * Có: 35 quyển sách * Làm rơi: . quyển sách? * Còn lại: 26 quyển sách Ta có thể gọi số sách bị rơi là $x$. Từ tóm tắt, ta viết được phép tính trừ: $35 - x = 26$ Bây giờ, chúng ta sẽ giải để tìm $x$. Trong phép tính này, $x$ là số trừ. $x = 35 - 26$ $x = 9$ Vậy là mèo Mun đã làm rơi 9 quyển sách.
3
Ta thay $x = 9$ vào phép tính ban đầu.
$35 - 9 = 26$ .
Kết quả này đúng bằng số sách còn lại trên giá. Vậy đáp án của chúng ta là chính xác.
Ta thay $x = 9$ vào phép tính ban đầu. $35 - 9 = 26$. Kết quả này đúng bằng số sách còn lại trên giá. Vậy đáp án của chúng ta là chính xác.
4
Muốn tìm số trừ, ta lấy số bị trừ trừ đi hiệu.

Tìm lại số kẹo ban đầu

Bây giờ, chúng ta hãy đến với một tình huống khác nhé.
Lần này, điều chúng ta chưa biết lại là số lượng ban đầu.
Bạn Sao có một túi kẹo. Sao cho bạn Lan 8 cái.
Bây giờ trong túi của Sao còn 15 cái.
Bài toán đặt ra là: Lúc đầu túi kẹo của Sao có bao nhiêu cái?

Trong bài toán này, số kẹo ban đầu là số chúng ta chưa biết.
Ta lại gọi số đó là $x$ .
Vì Sao cho đi kẹo, nên ta sẽ có phép tính trừ: $x - 8 = 15$ .
$x$ ở đây là số bị trừ. Em còn nhớ cách tìm số bị trừ không?

Trong bài toán này, số kẹo ban đầu là số chúng ta chưa biết. Ta lại gọi số đó là $x$. Vì Sao cho đi kẹo, nên ta sẽ có phép tính trừ: $x - 8 = 15$. $x$ ở đây là số bị trừ. Em còn nhớ cách tìm số bị trừ không?

Ví dụ

Giỏ cá của mèo Mun

1
Mèo Mun câu được một giỏ cá. Mun đã ăn hết 5 con. Bây giờ trong giỏ còn lại 12 con. Hỏi lúc đầu Mun câu được bao nhiêu con cá?
2
Mình cùng tóm tắt bài toán nào:
- Lúc đầu: . con cá? (gọi là $x$ )
- Đã ăn: 5 con
- Còn lại: 12 con
Từ đó, ta có phép tính:
$x - 5 = 12$

Trong phép tính này, $x$ là số bị trừ. Để tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ.
$x = 12 + 5$
$x = 17$

Vậy, lúc đầu mèo Mun câu được 17 con cá.
Mình cùng tóm tắt bài toán nào: * Lúc đầu: . con cá? (gọi là $x$) * Đã ăn: 5 con * Còn lại: 12 con Từ đó, ta có phép tính: $x - 5 = 12$ Trong phép tính này, $x$ là số bị trừ. Để tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ. $x = 12 + 5$ $x = 17$ Vậy, lúc đầu mèo Mun câu được 17 con cá.
3
Nếu lúc đầu có 17 con, Mun ăn 5 con thì sẽ còn lại:
$17 - 5 = 12$ con.
Kết quả này khớp với đề bài. Rất chính xác.
Nếu lúc đầu có 17 con, Mun ăn 5 con thì sẽ còn lại: $17 - 5 = 12$ con. Kết quả này khớp với đề bài. Rất chính xác.
4
Muốn tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ.

Coi chừng sập bẫy nhé.

Khi tìm số bị trừ ( $x$ đứng đầu phép tính trừ), nhiều bạn sẽ làm phép trừ theo thói quen. Ví dụ với $x - 5 = 12$ , có bạn sẽ vội vàng tính $12 - 5 = 7$ . Nhưng số ban đầu phải là số lớn nhất chứ, sao lại nhỏ hơn số còn lại được? Em hãy nhớ nhé, tìm số bị trừ là phải làm phép cộng.

Khi tìm số bị trừ ($x$ đứng đầu phép tính trừ), nhiều bạn sẽ làm phép trừ theo thói quen. Ví dụ với $x - 5 = 12$, có bạn sẽ vội vàng tính $12 - 5 = 7$. Nhưng số ban đầu phải là số lớn nhất chứ, sao lại nhỏ hơn số còn lại được? Em hãy nhớ nhé, tìm số bị trừ là phải làm phép cộng.

Chiến thắng

Hoan hô em. Em đã nắm vững cách giải các bài toán tìm thành phần chưa biết rồi.
Đọc kĩ đề, tóm tắt, rồi xác định đúng phép tính chính là chìa khóa để giải toán đó em.

Bài học hôm nay thật vui. Lần tới, Sao và mèo Mun sẽ cùng em khám phá những bài toán tìm $x$ trong phép nhân và phép chia. Em hãy chờ xem nhé.