Bài học

Bài 1: Biểu thức có chứa một chữ là gì?

Mèo Mun thấy bạn Sao đang ngồi đếm một hộp bi ve.
Mun tò mò hỏi: "Sao ơi, trong hộp có bao nhiêu viên bi thế?".
Sao thở dài: "Tớ cũng không nhớ nữa Mun ạ.
Chỉ biết là nếu tớ cho cậu 5 viên thì số bi của tớ sẽ thay đổi."
Mun ngơ ngác. Làm sao để biết số bi còn lại nếu chưa biết số bi ban đầu nhỉ?

Khám phá những chữ cái bí ẩn

Để giúp mèo Mun, chúng mình có một cách rất hay.
Khi chưa biết một số cụ thể, ta có thể dùng một chữ cái để thay thế.
Ví dụ, ta gọi số bi của Sao lúc đầu là $a$ .
$a$ là một số bất kì mà chúng ta chưa biết.
Khi Sao cho Mun 5 viên bi, số bi của Sao sẽ giảm đi 5 viên.
Biểu thức thể hiện số bi còn lại của Sao là: $a - 5$ .

Để giúp mèo Mun, chúng mình có một cách rất hay. Khi chưa biết một số cụ thể, ta có thể dùng một chữ cái để thay thế. Ví dụ, ta gọi số bi của Sao lúc đầu là $a$. $a$ là một số bất kì mà chúng ta chưa biết. Khi Sao cho Mun 5 viên bi, số bi của Sao sẽ giảm đi 5 viên. Biểu thức thể hiện số bi còn lại của Sao là: $a - 5$.

Biểu thức có chứa một chữLà một biểu thức bao gồm các số, các dấu phép tính và một chữ cái. Chữ cái đó đại diện cho một số bất kì.

Giá trị của biểu thức $a - 5$ sẽ thay đổi tùy thuộc vào giá trị của $a$ .
Nếu lúc đầu Sao có 15 viên bi, tức là $a = 15$ .
Thì số bi còn lại là $15 - 5 = 10$ viên.
Nếu lúc đầu Sao có 30 viên bi, tức là $a = 30$ .
Thì số bi còn lại là $30 - 5 = 25$ viên.
Mỗi lần ta thay chữ bằng một số, ta sẽ tính được một giá trị của biểu thức.

Giá trị của biểu thức $a - 5$ sẽ thay đổi tùy thuộc vào giá trị của $a$. Nếu lúc đầu Sao có 15 viên bi, tức là $a = 15$. Thì số bi còn lại là $15 - 5 = 10$ viên. Nếu lúc đầu Sao có 30 viên bi, tức là $a = 30$. Thì số bi còn lại là $30 - 5 = 25$ viên. Mỗi lần ta thay chữ bằng một số, ta sẽ tính được một giá trị của biểu thức.

Giá trị của biểu thức

a - 5

thay đổi tùy theo giá trị của

a

.Giá trị của biểu thức $a - 5$ thay đổi tùy theo giá trị của $a$.

Cùng bạn Sao tính toán

Ví dụ

Ví dụ 1: Thay số vào chữ

1
Tính giá trị của biểu thức $125 + m$ với $m = 30$ .
Tính giá trị của biểu thức $125 + m$ với $m = 30$.
2
Bạn Sao hướng dẫn mèo Mun:
"Mun xem này, đề bài cho chúng ta biểu thức là $125 + m$ .
Đề bài cũng cho biết $m = 30$ .
Nhiệm vụ của chúng mình là tìm ra kết quả cuối cùng.
Đầu tiên, ta sẽ thay chữ $m$ bằng số 30.
Biểu thức $125 + m$ sẽ trở thành phép tính $125 + 30$ .
Đây là một phép cộng quen thuộc rồi.
Em có thể đặt tính ra nháp để tính cho chính xác nhé.
$125 + 30 = 155$ .
Vậy, với $m = 30$ , giá trị của biểu thức $125 + m$ là 155."
Bạn Sao hướng dẫn mèo Mun: "Mun xem này, đề bài cho chúng ta biểu thức là $125 + m$. Đề bài cũng cho biết $m = 30$. Nhiệm vụ của chúng mình là tìm ra kết quả cuối cùng. Đầu tiên, ta sẽ thay chữ $m$ bằng số 30. Biểu thức $125 + m$ sẽ trở thành phép tính $125 + 30$. Đây là một phép cộng quen thuộc rồi. Em có thể đặt tính ra nháp để tính cho chính xác nhé. $125 + 30 = 155$. Vậy, với $m = 30$, giá trị của biểu thức $125 + m$ là 155."
3
Muốn tính giá trị của biểu thức có chứa một chữ, ta thay chữ đó bằng số đã cho rồi thực hiện phép tính.

Thử tài cùng mèo Mun

Ví dụ

Ví dụ 2: Giải đố thực tế

1
Bác nông dân có một đàn gà. Bác mua thêm 15 con gà nữa. Gọi số gà lúc đầu là $x$ .

a) Viết biểu thức chỉ tổng số gà bác nông dân có sau khi mua thêm.
b) Tính số gà bác có nếu lúc đầu bác có $x = 50$ con.
Bác nông dân có một đàn gà. Bác mua thêm 15 con gà nữa. Gọi số gà lúc đầu là $x$. a) Viết biểu thức chỉ tổng số gà bác nông dân có sau khi mua thêm. b) Tính số gà bác có nếu lúc đầu bác có $x = 50$ con.
2
Bài toán này có hai yêu cầu, chúng mình sẽ giải quyết từng yêu cầu một nhé.

a) Viết biểu thức:
Số gà lúc đầu là $x$ .
Bác nông dân "mua thêm 15 con", nghĩa là số gà tăng lên 15 con.
Phép tính phù hợp ở đây là phép cộng.
Vậy, biểu thức chỉ tổng số gà là $x + 15$ .

b) Tính giá trị biểu thức:
Đề bài cho biết lúc đầu bác có 50 con gà, tức là $x = 50$ .
Ta thay $x = 50$ vào biểu thức $x + 15$ vừa lập được.
Ta có phép tính: $50 + 15$ .
Thực hiện phép cộng, ta được kết quả là 65.
Vậy, nếu lúc đầu có 50 con gà, sau khi mua thêm thì bác nông dân sẽ có 65 con gà.
Bài toán này có hai yêu cầu, chúng mình sẽ giải quyết từng yêu cầu một nhé. a) Viết biểu thức: Số gà lúc đầu là $x$. Bác nông dân "mua thêm 15 con", nghĩa là số gà tăng lên 15 con. Phép tính phù hợp ở đây là phép cộng. Vậy, biểu thức chỉ tổng số gà là $x + 15$. b) Tính giá trị biểu thức: Đề bài cho biết lúc đầu bác có 50 con gà, tức là $x = 50$. Ta thay $x = 50$ vào biểu thức $x + 15$ vừa lập được. Ta có phép tính: $50 + 15$. Thực hiện phép cộng, ta được kết quả là 65. Vậy, nếu lúc đầu có 50 con gà, sau khi mua thêm thì bác nông dân sẽ có 65 con gà.
3
Đọc kĩ tình huống để lập biểu thức cho đúng: "thêm vào" là phép cộng, "bớt đi" là phép trừ.

Cẩn thận kẻo sập bẫy.

Mèo Mun thấy biểu thức $150 : m$ và được cho $m = 25$ .
Mun vội vàng lấy $25 : 150$ và không thể chia được.
Mun làm sai rồi. Em có biết vì sao không?
Khi thay số vào chữ, ta phải giữ nguyên vị trí của số đó trong phép tính.
Ta thay $m$ bằng 25, vậy phép tính đúng phải là $150 : 25 = 6$ . Em nhớ nhé.

Mèo Mun thấy biểu thức $150 : m$ và được cho $m = 25$. Mun vội vàng lấy $25 : 150$ và không thể chia được. Mun làm sai rồi. Em có biết vì sao không? Khi thay số vào chữ, ta phải giữ nguyên vị trí của số đó trong phép tính. Ta thay $m$ bằng 25, vậy phép tính đúng phải là $150 : 25 = 6$. Em nhớ nhé.

Em đã là chuyên gia!

Tuyệt vời.
Em đã hiểu thế nào là biểu thức có chứa một chữ và cách tính giá trị của nó rồi đấy.

Buổi học hôm nay thật vui và bổ ích.
Hẹn gặp em lần sau, chúng mình sẽ cùng xem điều gì xảy ra khi trong biểu thức có đến hai chữ cái nhé.