Bài học

Bài 2: Thực hành chia cho số có hai chữ số

Bạn Sao và mèo Mun đang ở thư viện trường.
Cô thủ thư nhờ hai bạn xếp 156 quyển truyện tranh vào các hộp.
Tất cả số truyện cần được chia đều vào 12 chiếc hộp giống hệt nhau.
Mun băn khoăn: "Làm thế nào để biết mỗi hộp có bao nhiêu quyển nhỉ?".

Cùng nhớ lại các bước chia

Để giúp Mun, chúng mình cùng ôn lại các bước thực hiện phép chia nhé.
Phép chia cho số có hai chữ số cũng tuân theo một quy trình quen thuộc thôi.

Quy trình 4 bước thực hiện một lượt chia.

Trong 4 bước này, bước đầu tiên "Chia" là quan trọng nhất.
Để chia cho số có hai chữ số, chúng ta cần "ước lượng" thương một cách khéo léo.

Bạn Sao mách nhỏ

Để ước lượng thương, em có thể làm tròn số bị chia và số chia đến hàng chục gần nhất rồi nhẩm chia.
Hoặc em có thể lấy hai chữ số đầu của số bị chia chia cho chữ số hàng chục của số chia.

Làm cùng Sao và Mun nhé

Ví dụ

Giải bài toán ở thư viện

1
Có 156 quyển truyện, chia đều vào 12 hộp. Hỏi mỗi hộp có bao nhiêu quyển truyện?
Ta cần thực hiện phép tính: $156 : 12 = ?$
Có 156 quyển truyện, chia đều vào 12 hộp. Hỏi mỗi hộp có bao nhiêu quyển truyện? Ta cần thực hiện phép tính: $156 : 12 = ?$
2
Chúng mình sẽ đặt tính rồi tính nhé.

Lượt chia thứ nhất:
- Lấy 15 chia cho 12.
- Ước lượng: $15 : 12$ được khoảng 1.
- Viết 1 vào vị trí của thương.
- Nhân lại: $1 \times 12 = 12$ .
- Trừ: $15 - 12 = 3$ .
Lượt chia thứ hai:
- Hạ 6 từ số bị chia xuống, ta được 36.
- Lấy 36 chia cho 12.
- Ước lượng: $36 : 12$ được 3. (Em có thể nhẩm $3 \times 10 = 30$ , gần bằng 36).
- Viết 3 vào thương, ngay sau chữ số 1.
- Nhân lại: $3 \times 12 = 36$ .
- Trừ: $36 - 36 = 0$ .
Phép chia đã hoàn thành. Vậy $156 : 12 = 13$ .
Mỗi hộp sẽ có 13 quyển truyện.
Chúng mình sẽ đặt tính rồi tính nhé. **Lượt chia thứ nhất:** * Lấy 15 chia cho 12. * Ước lượng: $15 : 12$ được khoảng 1. * Viết 1 vào vị trí của thương. * **Nhân lại:** $1 \times 12 = 12$. * **Trừ:** $15 - 12 = 3$. **Lượt chia thứ hai:** * **Hạ** 6 từ số bị chia xuống, ta được 36. * Lấy 36 chia cho 12. * Ước lượng: $36 : 12$ được 3. (Em có thể nhẩm $3 \times 10 = 30$, gần bằng 36). * Viết 3 vào thương, ngay sau chữ số 1. * **Nhân lại:** $3 \times 12 = 36$. * **Trừ:** $36 - 36 = 0$. Phép chia đã hoàn thành. Vậy $156 : 12 = 13$. Mỗi hộp sẽ có 13 quyển truyện.
3
Khi chia cho số có hai chữ số, ta thực hiện lần lượt các bước chia, nhân, trừ, hạ từ trái sang phải.

Khi ước lượng chưa đúng thì sao?

Không phải lúc nào chúng ta cũng ước lượng đúng thương ngay trong lần đầu tiên. Đừng lo lắng, đó là chuyện bình thường. Hãy xem mèo Mun xử lý tình huống này thế nào nhé.

Cẩn thận "bẫy" ước lượng nhé.

Khi tính $253 : 36$ , bạn Mun ước lượng bằng cách lấy $25 : 3$ , được 8.
Mun vội viết 8 vào thương. Nhưng khi nhân lại, bạn ấy thấy $8 \times 36 = 288$ .
Ôi, 288 lớn hơn 253 rồi. Điều này có nghĩa là thương 8 quá lớn.
Mun liền giảm thương xuống 1 đơn vị, thử với 7.
Nhân lại: $7 \times 36 = 252$ . Số này nhỏ hơn 253, hợp lý rồi.
Trừ: $253 - 252 = 1$ .
Vậy $253 : 36 = 7$ (dư 1). Thật may là Mun đã kiểm tra lại.

Khi tính $253 : 36$, bạn Mun ước lượng bằng cách lấy $25 : 3$, được 8. Mun vội viết 8 vào thương. Nhưng khi nhân lại, bạn ấy thấy $8 \times 36 = 288$. Ôi, 288 lớn hơn 253 rồi. Điều này có nghĩa là thương 8 quá lớn. Mun liền giảm thương xuống 1 đơn vị, thử với 7. Nhân lại: $7 \times 36 = 252$. Số này nhỏ hơn 253, hợp lý rồi. Trừ: $253 - 252 = 1$. Vậy $253 : 36 = 7$ (dư 1). Thật may là Mun đã kiểm tra lại.

Qua ví dụ của Mun, em thấy đấy, nếu tích của thương ước lượng và số chia lớn hơn số bị chia (ở lượt chia đó), em chỉ cần giảm thương đi một vài đơn vị rồi thử lại.

Ví dụ

Bài toán trồng cây

1
Một đội công nhân nông trường dự định trồng 432 cây cao su trên một quả đồi. Mỗi ngày, đội trồng được 54 cây. Hỏi đội công nhân cần bao nhiêu ngày để trồng hết số cây đó?
2
Để tìm số ngày, chúng ta cần thực hiện phép chia $432 : 54$ .
- Ta ước lượng thương bằng cách làm tròn số chia thành 50. Ta nhẩm $430 : 50$ , giống như $43 : 5$ . Ta được khoảng 8.
- Thử nhân lại để kiểm tra: $8 \times 54 = ?$
  $8 \times 50 = 400$
  $8 \times 4 = 32$
  $400 + 32 = 432$ .
- Kết quả nhân lại bằng đúng số bị chia. Vậy ước lượng của chúng ta hoàn toàn chính xác.
- Kết luận: $432 : 54 = 8$ .
- Đội công nhân cần 8 ngày để trồng hết số cây.
Để tìm số ngày, chúng ta cần thực hiện phép chia $432 : 54$. * Ta ước lượng thương bằng cách làm tròn số chia thành 50. Ta nhẩm $430 : 50$, giống như $43 : 5$. Ta được khoảng 8. * Thử nhân lại để kiểm tra: $8 \times 54 = ?$ $8 \times 50 = 400$ $8 \times 4 = 32$ $400 + 32 = 432$. * Kết quả nhân lại bằng đúng số bị chia. Vậy ước lượng của chúng ta hoàn toàn chính xác. * Kết luận: $432 : 54 = 8$. * Đội công nhân cần 8 ngày để trồng hết số cây.
3
Ước lượng thương và nhân lại để kiểm tra là hai bước không thể tách rời khi thực hiện phép chia.

Chinh phục thử thách cuối cùng

Tuyệt vời. Em đã nắm vững cách chia cho số có hai chữ số rồi đấy.
Ngay cả khi ước lượng chưa chuẩn ngay lần đầu, em cũng biết cách điều chỉnh để tìm ra đáp án đúng.

Sao và Mun đã xếp xong sách và đang trên đường về nhà.
Các bạn ấy đang bàn nhau xem nên dùng số tiền tiết kiệm được để mua gì.
Bài học sau, chúng mình sẽ cùng các bạn giải các bài toán liên quan đến tiền Việt Nam nhé.