Bài học

Hậu tố -ity, -graphy và trọng âm trong họ từ phái sinh

Mục tiêu và kiến thức nền

Sau bài này em áp đúng quy tắc "nhấn âm ngay trước hậu tố" cho hai hậu tố -ity và -graphy, và đọc đúng trọng âm của cả một họ từ phái sinh (photograph — photography — photographic) dù mỗi từ trong họ nhấn một âm tiết khác nhau. Bài trước đã cho quy tắc chung cho -tion/-sion/-ic/-ious. Bài này áp dụng đúng quy tắc đó cho hai hậu tố còn lại trong nhóm, rồi đẩy lên một bậc khó hơn: khi một từ gốc lần lượt nhận nhiều hậu tố khác nhau, trọng âm phải tính lại từ đầu ở mỗi bước, không cộng dồn.

Hậu tố -ity: nhấn âm ngay trước hậu tố

'ACtive /ˈæktɪv/ (tính từ, nhấn âm 1) → ac'TIVity /ækˈtɪvəti/ (danh từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -ity, tức 'TIV'). 'REAL /rɪəl/ (tính từ, một âm tiết) → re'ALity /riˈæləti/ (danh từ, trọng âm ở âm ngay trước -ity, tức 'AL'). 'POPular /ˈpɒpjələ/ (tính từ, nhấn âm 1) → popu'LARity /ˌpɒpjuˈlærəti/ (danh từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -ity, tức 'LAR').

Hậu tố -graphy: nhấn âm ngay trước hậu tố

'PHOto /ˈfəʊtəʊ/ (danh từ, nhấn âm 1) → pho'TOGraphy /fəˈtɒɡrəfi/ (danh từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -graphy, tức 'TOG'). Cùng gốc "photo-", tính từ photographic lại theo đúng quy tắc -ic đã học ở bài trước: photo'GRAPHic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/, trọng âm nhấn âm ngay trước -ic, tức 'GRAPH' — một vị trí khác hẳn photography.

Một họ từ, ba trọng âm: photograph — photography — photographic

Đây là ví dụ kinh điển cho thấy trọng âm phải tính lại theo từng hậu tố, không cộng dồn từ từ trước: 'PHOtograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ (danh từ gốc, nhấn âm 1) → pho'TOGraphy /fəˈtɒɡrəfi/ (thêm -graphy, nhấn âm ngay trước hậu tố, tức âm 2) → photo'GRAPHic /ˌfəʊtəˈɡræfɪk/ (thêm -ic vào gốc photograph, nhấn âm ngay trước -ic, tức âm 3). Ba từ, ba trọng âm khác nhau, dù cùng gốc "photo-graph". Một họ từ khác cùng khuôn: 'HIStory /ˈhɪstri/ (nhấn âm 1) → hi'STORical /hɪˈstɒrɪkl/ (thêm -ical, nhấn âm ngay trước hậu tố, tức âm 2).

Cột phải là bằng chứng rõ nhất: cùng một gốc, đổi hậu tố là đổi cả vị trí trọng âm.

Ví dụ mẫu

Ví dụ

Tính lại trọng âm khi từ gốc nhận thêm một hậu tố mới

1
Xác định trọng âm của "popularity" trong câu: "Renewable energy has grown in popu'LARity over the past decade." Bẫy: học sinh nhớ popular nhấn âm 1 (POPular) rồi đọc popularity theo quán tính là POPularity — sai vị trí.
2
"Popularity" mang hậu tố -ity, thuộc nhóm hậu tố kéo trọng âm về âm ngay trước nó — không liên quan đến trọng âm của từ gốc "popular".
3
Cách đọc POPularity (giữ nguyên trọng âm của popular) không đúng quy tắc -ity, vì hậu tố này luôn tính lại trọng âm từ chính nó, không kế thừa từ từ gốc.
4
Vậy đáp án là popu'LARity /ˌpɒpjuˈlærəti/, trọng âm rơi vào âm 'LAR' — ngay trước -ity.
5
Gặp -ity, luôn đếm ngược một âm tiết từ hậu tố, không mượn trọng âm của tính từ gốc. Biến thể gần: acTIVity cũng theo đúng quy tắc, trọng âm ở 'TIV', ngay trước -ity.

Ví dụ

Họ từ photograph: chọn đúng trọng âm theo đúng hậu tố đang dùng

1
Mark the letter A, B, C, or D to indicate the word that differs from the other three in the position of stress. A. photography B. wonderful C. careless D. comfortable — bẫy ở chỗ photography có vẻ "cùng khuôn dài" với comfortable, dễ khiến học sinh không kiểm tra kỹ hậu tố riêng của từng từ.
2
Pho'TOGraphy mang hậu tố -graphy, nhấn âm ngay trước hậu tố, tức âm thứ hai. 'WONderful, 'CAreless, com'FORTable đều mang hậu tố trung tính (-ful, -less, và -able ở đây giữ nguyên trọng âm gốc theo cách đọc chuẩn Anh-Anh /ˈkʌmftəbl/), nhấn âm tiết thứ nhất.
3
B. WONderful nhấn âm 1. C. CAreless nhấn âm 1. D. COMfortable nhấn âm 1. Ba phương án này cùng nhóm, bị loại.
4
Đáp án đúng là A. photoGRAphy — nhấn âm tiết thứ hai, khác nhóm ba từ còn lại đều nhấn âm tiết thứ nhất.
5
Luôn đọc chính xác dạng từ trong đề — đổi hậu tố dù chỉ một chữ cũng đổi cả trọng âm: photograph (âm 1), photography (âm 2), photographic (âm 3) là ba từ ba trọng âm dù cùng gốc. Biến thể gần: historical (nhấn âm 2, ngay trước -ical) khác history (nhấn âm 1, dạng gốc không hậu tố).

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Bẫy thường gặp

Bẫy thường gặp: nghĩ rằng cả họ từ cùng gốc luôn nhấn cùng một âm tiết. Họ từ photograph — photography — photographic chứng minh điều ngược lại: đổi hậu tố là tính lại trọng âm từ đầu, không có "trọng âm chung của cả họ từ".

Hai hậu tố -ity và -graphy theo đúng quy tắc "nhấn âm ngay trước hậu tố" đã học. Cái khó hơn nằm ở họ từ phái sinh: cùng một từ gốc, mỗi hậu tố lại kéo trọng âm về một vị trí riêng — luôn tính lại, không suy từ từ trước đó trong họ.

Chương tiếp theo giới thiệu nhóm hậu tố hoàn toàn ngược lại: những hậu tố KHÔNG hề làm trọng âm xê dịch, dù từ đã dài ra thêm một hoặc hai âm tiết.