Bài học

Hậu tố kéo trọng âm về âm liền trước: -tion, -sion, -ic, -ious

Mục tiêu và kiến thức nền

Sau bài này em xác định đúng trọng âm của một từ mang hậu tố -tion, -sion, -ic, hoặc -ious bằng một quy tắc chắc chắn: trọng âm luôn rơi vào âm tiết ngay trước hậu tố, bất kể từ gốc trước đó nhấn âm nào. Ở hai bài trước, trọng âm phụ thuộc vào từ loại. Từ bài này, em có một công cụ mạnh hơn cho từ nhiều âm tiết: nhìn thẳng vào hậu tố.

Quy tắc: hậu tố kéo trọng âm về âm tiết ngay trước nó

Một nhóm hậu tố tiếng Anh luôn kéo trọng âm về đúng âm tiết đứng ngay trước nó, không quan tâm từ gốc vốn nhấn âm nào. Nhóm này gồm -tion/-sion, -ic/-ical, -ious.

in'FORM /ɪnˈfɔːm/ (động từ, nhấn âm 2) → infor'MAtion /ˌɪnfəˈmeɪʃn/ (danh từ bốn âm tiết, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -tion, tức âm 'MA'). de'CIDE /dɪˈsaɪd/ (động từ, nhấn âm 2) → de'CIsion /dɪˈsɪʒn/ (danh từ, trọng âm vẫn ở âm 'CI' — vì 'CI' chính là âm ngay trước -sion, không phải vì giữ nguyên vị trí của decide). 'ART /ɑːt/ (danh từ một âm tiết) → ar'TIStic /ɑːˈtɪstɪk/ (tính từ, trọng âm rơi vào âm ngay trước -ic, tức âm 'TIS'). am'BItion /æmˈbɪʃn/ (danh từ, nhấn âm 'BI' — ngay trước -tion) → am'BItious /æmˈbɪʃəs/ (tính từ, trọng âm vẫn ở 'BI' — vì 'BI' cũng là âm ngay trước -ious). 'EDucate /ˈedjukeɪt/ (động từ, nhấn âm 1) → edu'CAtion /ˌedjuˈkeɪʃn/ (danh từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -tion, tức 'CA'). techNOlogy /tekˈnɒlədʒi/ (danh từ, nhấn âm 2) → techno'LOGical /ˌteknəˈlɒdʒɪkl/ (tính từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -ical, tức 'LOG').

Một nhóm hậu tố tiếng Anh luôn kéo trọng âm về đúng âm tiết đứng ngay trước nó, không quan tâm từ gốc vốn nhấn âm nào. Nhóm này gồm -tion/-sion, -ic/-ical, -ious. in'FORM /ɪnˈfɔːm/ (động từ, nhấn âm 2) → infor'MAtion /ˌɪnfəˈmeɪʃn/ (danh từ bốn âm tiết, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -tion, tức âm 'MA'). de'CIDE /dɪˈsaɪd/ (động từ, nhấn âm 2) → de'CIsion /dɪˈsɪʒn/ (danh từ, trọng âm vẫn ở âm 'CI' — vì 'CI' chính là âm ngay trước -sion, không phải vì giữ nguyên vị trí của decide). 'ART /ɑːt/ (danh từ một âm tiết) → ar'TIStic /ɑːˈtɪstɪk/ (tính từ, trọng âm rơi vào âm ngay trước -ic, tức âm 'TIS'). am'BItion /æmˈbɪʃn/ (danh từ, nhấn âm 'BI' — ngay trước -tion) → am'BItious /æmˈbɪʃəs/ (tính từ, trọng âm vẫn ở 'BI' — vì 'BI' cũng là âm ngay trước -ious). 'EDucate /ˈedjukeɪt/ (động từ, nhấn âm 1) → edu'CAtion /ˌedjuˈkeɪʃn/ (danh từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -tion, tức 'CA'). techNOlogy /tekˈnɒlədʒi/ (danh từ, nhấn âm 2) → techno'LOGical /ˌteknəˈlɒdʒɪkl/ (tính từ, trọng âm nhảy sang âm ngay trước -ical, tức 'LOG').

Có một điều dễ gây hiểu lầm: đôi khi áp quy tắc "đếm ngược từ hậu tố" lại cho ra đúng vị trí trọng âm mà từ gốc vốn đã có sẵn, khiến học sinh tưởng nhầm là từ gốc "giữ nguyên" trọng âm. col'LECT /kəˈlekt/ (động từ, nhấn âm 2) → col'LECtion /kəˈlekʃn/ (danh từ, trọng âm vẫn ở 'LEC') — nhìn qua giống hệt -ment/-ful ở chương sau, nhưng lý do hoàn toàn khác: 'LEC' trùng khớp với âm ngay trước -tion một cách tình cờ, không phải vì -tion là hậu tố trung tính. ex'PAND /ɪkˈspænd/ (động từ, nhấn âm 2) → ex'PANsion /ɪkˈspænʃn/ (danh từ, trọng âm vẫn ở 'PAN', cũng chỉ vì đó tình cờ là âm ngay trước -sion). Luôn kiểm tra bằng chính quy tắc đếm ngược, đừng kết luận vội rằng một hậu tố nào đó "trung tính" chỉ vì gặp một trường hợp trọng âm không đổi vị trí bề ngoài.

Không cần nhớ từ gốc nhấn âm nào — chỉ cần đếm ngược một âm tiết từ hậu tố.

Ví dụ mẫu

Ví dụ

So sánh inform và information: trọng âm nhảy vị trí khi thêm -tion

1
Xác định trọng âm của "information" trong câu: "The website provides useful infor'MAtion about local schools." Bẫy: học sinh nhớ inform nhấn âm 2 (in'FORM) rồi mặc định information cũng giữ nguyên vị trí đó, tức đọc thành infORmation — sai.
2
"Information" mang hậu tố -tion, thuộc nhóm hậu tố kéo trọng âm về âm ngay trước nó, không giữ nguyên trọng âm của từ gốc "inform".
3
Cách đọc infORmation (giữ trọng âm ở âm 'FOR' như từ gốc inform) không đúng quy tắc -tion, vì hậu tố này luôn kéo trọng âm về âm ngay trước nó, tức âm 'MA', không phải âm 'FOR'.
4
Vậy đáp án là infor'MAtion /ˌɪnfəˈmeɪʃn/, trọng âm rơi đúng vào âm 'MA' — âm ngay trước -tion.
5
Gặp một từ mang -tion/-sion, đừng suy từ trọng âm của từ gốc — luôn đếm ngược một âm tiết từ hậu tố. Biến thể gần: edu'CAtion cũng theo đúng quy tắc này, trọng âm ở 'CA', ngay trước -tion.

Ví dụ

Từ khác nhóm giữa các hậu tố kéo trọng âm và một hậu tố khác hành vi

1
Mark the letter A, B, C, or D to indicate the word that differs from the other three in the position of stress. A. ambitious B. technological C. artistic D. government — bẫy ở chỗ cả bốn từ đều nhiều âm tiết và có hậu tố, dễ khiến học sinh nghĩ chúng cùng hành vi trọng âm.
2
Am'BItious, techno'LOGical, ar'TIStic đều mang hậu tố -ious/-ical/-ic, trọng âm rơi vào âm ngay trước hậu tố. "Government" mang hậu tố -ment — hậu tố này thuộc nhóm khác hẳn: nó KHÔNG kéo trọng âm, mà giữ nguyên trọng âm của từ gốc "govern" ('GOVern → 'GOVernment).
3
A. amBItious nhấn âm ngay trước -ious. B. technoLOGical nhấn âm ngay trước -ical. C. arTIStic nhấn âm ngay trước -ic. Ba phương án này cùng nhóm "hậu tố kéo trọng âm", bị loại.
4
Đáp án đúng là D. GOVernment — nhấn âm tiết thứ nhất, vì -ment là hậu tố trung tính, giữ nguyên trọng âm gốc, khác hẳn hành vi của ba hậu tố kia.
5
Không phải mọi hậu tố đều kéo trọng âm — bài sau sẽ cho danh sách đầy đủ nhóm hậu tố trung tính như -ment. Biến thể gần: A. decision B. impression C. explanation D. careful — careful là từ khác nhóm vì -ful là hậu tố trung tính.

Luyện tập có hướng dẫn

Luyện tập độc lập

Bẫy thường gặp

Bẫy thường gặp: nghĩ rằng trọng âm của từ phái sinh luôn giữ nguyên vị trí của từ gốc. Với nhóm hậu tố -tion/-sion/-ic/-ical/-ious, điều này sai — hãy đếm ngược từ chính hậu tố, không đếm từ từ gốc.

Quy tắc "đếm ngược một âm tiết từ hậu tố" áp dụng chắc chắn cho -tion, -sion, -ic, -ical, -ious — bốn trong số những hậu tố xuất hiện dày đặc nhất trong đề thi tốt nghiệp THPT, đặc biệt ở các từ vựng học thuật như information, decision, technological.

Bài tiếp theo mở rộng quy tắc này sang hai hậu tố nữa — -ity và -graphy — và cho em thấy cả một họ từ phái sinh có thể đổi trọng âm ba lần khác nhau chỉ bằng cách đổi hậu tố.