Bài học

Tìm thành phần chưa biết và thử lại phép tính

Bạn Sao và mèo Mun đang chơi bắn bi.
Sao nói: "Tớ có 25 viên bi. Cậu cho tớ thêm một ít, giờ tớ có tổng cộng 40 viên bi".
Mun gãi tai: "Ủa, vậy lúc đầu tớ đã cho cậu bao nhiêu viên nhỉ? Tớ quên mất rồi."

Cùng tìm lại những con số bí ẩn

Để giúp mèo Mun, chúng mình hãy cùng tìm hiểu cách tìm một số chưa biết trong phép tính nhé.

Phép cộng: Số hạng + Số hạng = TổngTrong phép cộng, các số được cộng với nhau gọi là số hạng. Kết quả của phép cộng gọi là tổng.

Phép tính của bạn Sao có thể viết là: $25 + ? = 40$ .
Số chưa biết ở đây là một số hạng.
Để tìm số hạng chưa biết, ta làm thế nào nhỉ?

Phép tính của bạn Sao có thể viết là: $25 + ? = 40$. Số chưa biết ở đây là một số hạng. Để tìm số hạng chưa biết, ta làm thế nào nhỉ?

Nhìn trên trục số, để đi từ 25 đến 40, chúng ta cần đi một khoảng bằng $40 - 25 = 15$ .
Vậy mèo Mun đã cho Sao 15 viên bi.
Quy tắc rất đơn giản: Muốn tìm một số hạng, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết.

Nhìn trên trục số, để đi từ 25 đến 40, chúng ta cần đi một khoảng bằng $40 - 25 = 15$. Vậy mèo Mun đã cho Sao 15 viên bi. Quy tắc rất đơn giản: **Muốn tìm một số hạng, ta lấy tổng trừ đi số hạng đã biết.**

Bây giờ, chúng ta cùng xem phép trừ nhé.

Phép trừ: Số bị trừ - Số trừ = HiệuTrong phép trừ, số đứng trước dấu trừ gọi là số bị trừ. Số đứng sau dấu trừ là số trừ. Kết quả của phép trừ gọi là hiệu.

Có hai trường hợp cần tìm:

Tìm số bị trừ: ? - Số trừ = Hiệu
Ví dụ: Mèo Mun có một số kẹo, Mun cho bạn Sao 5 cái thì còn lại 10 cái. Hỏi lúc đầu Mun có bao nhiêu cái kẹo?
Phép tính là: x - 5 = 10.
Để tìm số kẹo ban đầu của Mun, ta phải cộng số kẹo còn lại với số kẹo đã cho đi: 10 + 5 = 15.
Quy tắc: Muốn tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ.
Tìm số trừ: Số bị trừ - ? = Hiệu
Ví dụ: Sao có 20 viên bi, Sao cho Mun một số viên thì còn lại 12 viên. Hỏi Sao đã cho Mun bao nhiêu viên?
Phép tính là: 20 - x = 12.
Để tìm số bi đã cho, ta lấy số bi ban đầu trừ đi số bi còn lại: 20 - 12 = 8.
Quy tắc: Muốn tìm số trừ, ta lấy số bị trừ trừ đi hiệu.

Có hai trường hợp cần tìm: 1. **Tìm số bị trừ:** `? - Số trừ = Hiệu` Ví dụ: Mèo Mun có một số kẹo, Mun cho bạn Sao 5 cái thì còn lại 10 cái. Hỏi lúc đầu Mun có bao nhiêu cái kẹo? Phép tính là: `x - 5 = 10`. Để tìm số kẹo ban đầu của Mun, ta phải cộng số kẹo còn lại với số kẹo đã cho đi: `10 + 5 = 15`. **Quy tắc: Muốn tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ.** 2. **Tìm số trừ:** `Số bị trừ - ? = Hiệu` Ví dụ: Sao có 20 viên bi, Sao cho Mun một số viên thì còn lại 12 viên. Hỏi Sao đã cho Mun bao nhiêu viên? Phép tính là: `20 - x = 12`. Để tìm số bi đã cho, ta lấy số bi ban đầu trừ đi số bi còn lại: `20 - 12 = 8`. **Quy tắc: Muốn tìm số trừ, ta lấy số bị trừ trừ đi hiệu.**

Thực hành cùng bạn Sao

Ví dụ

Tìm x và thử lại

1
Tìm x, biết:
$x - 135 240 = 282 657$
Tìm x, biết: $x - 135 240 = 282 657$
2
Trong phép tính này, x là số bị trừ.
Để tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ.
$x = 282 657 + 135 240$
Bây giờ mình đặt tính dọc nhé:
```
   282657
+  135240
-----------
   417897
```
Vậy $x = 417 897$ .
Trong phép tính này, `x` là số bị trừ. Để tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ. $x = 282 657 + 135 240$ Bây giờ mình đặt tính dọc nhé: ``` 282657 + 135240 ----------- 417897 ``` Vậy $x = 417 897$.
3
Để chắc chắn kết quả đúng, ta hãy thử lại.
Thay $x = 417 897$ vào phép tính ban đầu.
Ta có: $417 897 - 135 240$ .
```
   417897
-  135240
-----------
   282657
```
Kết quả $282 657$ đúng bằng hiệu đã cho. Phép thử đã đúng.
Để chắc chắn kết quả đúng, ta hãy thử lại. Thay $x = 417 897$ vào phép tính ban đầu. Ta có: $417 897 - 135 240$. ``` 417897 - 135240 ----------- 282657 ``` Kết quả $282 657$ đúng bằng hiệu đã cho. Phép thử đã đúng.
4
Muốn tìm số bị trừ, ta lấy hiệu cộng với số trừ.

Bẫy vui của mèo Mun

Khi tìm x trong phép tính 500 - x = 200, Mun nghĩ: "Tìm x trong phép trừ thì cứ lấy số lớn trừ số bé là được.". Mun làm $500 - 200 = 300$ . Cách này có vẻ đúng.
Nhưng với phép tính x - 100 = 300, nếu cũng lấy số lớn trừ số bé thì sẽ là $300 - 100 = 200$ , sai mất rồi.
Vì vậy, thay vì nhớ mẹo, em hãy nhớ quy tắc nhé.

Khi tìm `x` trong phép tính `500 - x = 200`, Mun nghĩ: "Tìm `x` trong phép trừ thì cứ lấy số lớn trừ số bé là được.". Mun làm $500 - 200 = 300$. Cách này có vẻ đúng. Nhưng với phép tính `x - 100 = 300`, nếu cũng lấy số lớn trừ số bé thì sẽ là $300 - 100 = 200$, sai mất rồi. Vì vậy, thay vì nhớ mẹo, em hãy nhớ quy tắc nhé.

Chinh phục thử thách cuối cùng

Em đã làm rất tốt.
Việc ghi nhớ các quy tắc và thử lại giúp chúng ta giải toán chính xác hơn rất nhiều.
Giờ hãy xem em có vượt qua được câu đố cuối cùng không nhé.

Hôm nay em đã học rất giỏi khi giúp Sao và Mun giải quyết các con số bí ẩn.
Lần tới, chúng mình sẽ cùng nhau học cách ước lượng nhanh kết quả của các phép tính. Sẽ vui lắm đấy.